مىكند و مىگويد افراد تفاوت دارند و بعضى افراد فوق تازگى دارند ، از خودش نام نمىبرد ولى از جاى ديگر معلوم مىشود كه خودش منظور است . مىگويد من افرادى را سراغ دارم كه اساسا حالتشان اين است كه بدون اينكه احتياج به مطالعهء زياد داشته باشند ، مطالب در ذهنشان مىآيد ، اول مطلب در ذهنش مىآيد ، بعد مراجعه مىكند به كتابها ، مىبيند آنچه كه در كتابهاست قبلا در ذهن او آمده است ، به طورى كه در هجده سالگى از تمام علوم و فنون عصر خودش آگاه است . و در جاى ديگر گفته است كه من تا هجده سالگى هر چه مىخواستم ياد بگيرم ياد گرفتهام . به هر حال در آنجا تصريح مىكند كه من اين حالت را در خودم كاملا يافتم . در بحث « نبوّت » هم كه وارد مىشود مىگويد حقيقت نبوت كه يك قوهء قدسيهاى است - كه ما مىگوييم الهام مىگيرد - همين نيروست ، منتها با تفاوت شدت و ضعف . اين نيرو در افراد عادى حتى در نوابغ به صورت يك چراغ است مثل يك لامپ 25 شمعى يا 100 شمعى ، و آنچه در پيغمبر و نبى ( آن كه سراسر وجودش را وحى و الهام گرفته است ) هست مثل يك نور خورشيد يا فلان ستارهء ديگر است .
« آقاى ژاك هادامار مىگويد : خود من در جستجوى مطلبى مدتها كوشش و مطالعه مىكردم و به نتيجهاى نمىرسيدم ولى يك روز در حالى كه ابدا به آن موضوع نمىانديشيدم ، دفعتا با يك توجه آنى كه بر اثر گردش چرخهاى اتومبيل در ذهنم حاصل شد ، آن را به طور دقيق يافتم و نكتهء جالب توجه آنكه اين راه حل به كلى از مسيرى كه در آن مطالعهء خود را ادامه داده بودم خارج بود . چون شرايط اختراع و اكتشاف در رياضيات تابع شرايط عمومى اختراع و اكتشاف است ، اين اتفاقات تنها براى رياضىدانان نبوده است . لاژوين فيزيكدان مشهور فرانسوى كاملا مسبوق و متوجه به اين موضوع بوده است چنان كه به كن و الرى مىگويد : شما مىگوييد در بعضى لحظات احساس مىكنيد كه چيزى درونى شما را رهبرى مىكند . اين لحظات در تجربيات شخصى من به طور مستمر پيش مىآيد .
ژوليو كورى به خود من اظهار داشت : به من الهامات ناگهانى بسيارى شده است كه در هر موقع سهلترين وسيله را براى آزمايش يك فنومن با اطمينان به اينكه آن متد بهترين طريقهء ممكن بوده است ، در اختيار من گذاشته . مخصوصا اين احساس را در دو موقع به خوبى به ياد دارم كه يكى از آنها به هنگام آزمايش انفجار اتم اورانيوم پيش آمده است . پوان كاره مىگويد : اختراع عبارت است از اجتناب از يك عده تركيبات و سنتزهاى ذهنى بىفايده ، يعنى تميّز و انتخاب . اين عمل تميز و انتخاب كه
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 145
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٤٥