قرآن مىخواهد بگويد كه تا كسى چراغ هدايت فطرىاش روشن نباشد هدايت اكتسابى براى او فايده ندارد . اين در واقع همان مطلب است كه تا انسان انسانيّت فطرى خودش را حفظ نكرده باشد [ تعليمات انبياء براى او ] فايده ندارد ، يعنى تعليمات انبياء براى اشخاص مسخ شده و انسانيّت را از دست داده ، مفيد نيست ( درست عكس حرف اينها ) و تجربه و واقعيّت نيز همين را نشان مىدهد . مثلًا برداشت من از سورهء ماعون همين طور بوده :
« أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ »
ديدى آن كسى را كه دين را دروغ مىپندارد ؟ ابتدا به صورت تعجّب [ سخن مىگويد ] كه انسان ، انسان باشد و دين را دروغ بپندارد ؟ ! و بعد مشخّصاتش را ذكر مىكند كه اين چون از انسانيّت خارج شده دين را تكذيب مىكند :
« فَذلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ »
اين همان كسى است كه يتيم را به شدّت از خود مىراند ؛ يعنى اين امر شرط انسانيّت است و فطرت انسانيّت حكم مىكند كه انسان نسبت به يتيم عاطفه داشته باشد .
« وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ »
اين كسى است كه براى اطعام مساكين و تغذيه كردن مردم گرسنه كوششى ندارد ، حضّ و ترغيبى ندارد ، تعاونى ندارد . يعنى اين اوّل ، انسانيّتش را از دست داده .
آدمى كه انسانيّت را از دست بدهد قهراً اسلاميّت را هم قبلًا از دست داده ، يعنى ديگر يك انسان طبيعى نيست ، يك انسان مسخ شده است .
باز از مطلب دور شديم ؛ خواستم عرض كنم كه مىبينيد حرفهاى اينها صرفاً يك سلسله فرضيّههاى بدون دليل است ، بلكه فرضيّههايى است كه دليل هميشه بر خلاف اين فرضيّههاست . شايد از همه موهومتر همين فرضيّهء ماركسيستهاست كه دين اختراع طبقهء استثمارگر است . اين هم هيچ دليلى ندارد ؛ واقعيّات تاريخ و واقعيّات حاضر ، آن را كاملًا نفى مىكند و دليلها همه در جهت خلاف است .
حال ما مىخواهيم ببينيم كه نظر قرآن دربارهء مبنا و منشأ دين چيست . يك وقت ما دين را به عنوان آنچه از ناحيهء پيغمبران بر مردم عرضه مىشود نگاه مىكنيم ؛ اين معلوم است كه منشأش « وحى » است . ولى آيا همين وحى كه معارفى را به عنوان معارف دين عرضه مىدارد و اخلاق و تربيتى را عرضه مىدارد و قانون و مقرّراتى را عرضه مىدارد و در مجموع ، همين وحى كه يك راهى را براى فكر و براى عمل انسان عرضه مىدارد ، يك مبنا و ريشهاى هم در انسانها دارد ؟
قطع نظر از تعليم خاصّ قرآن اين يك امرى بر خلاف طبيعت دين نيست كه كسى بگويد دين فقط يك چيزى است كه خدا به وسيلهء وحى بر بشر عرضه داشته است ولى