واضحترين مصاديقش . مثلًا گرايش انسان به علم و تقديس علم براى چيست ؟
مىگويند انسان با حيوان فرقى ندارد ، آنچه انسان به حسب غريزه مىخواهد همان مسائل معاشى است ، چيزهايى است كه به معاش و زندگىاش و همين وسائل مادّى طبيعى كه بايد برايش فراهم بشود [ مربوط است ] ولى انسان در اثر همين زندگى معاشى و همين حوائج مادّى ، نياز پيدا مىكند به يك سلسله امور ديگر كه اين نيازها به شكلهاى مختلف پيدا مىشود . مثلًا انسان احتياج به قانون پيدا مىكند . چرا احتياج به قانون پيدا مىكند ؟ زيرا انسان وسائل معاش خودش را فراهم مىكند . بديهى است كه انسان ، تنها نمىتواند زندگى كند و انسانها مجبورند با يكديگر زندگى كنند ، منافع و مصالحشان اقتضا مىكند كه با يكديگر زندگى كنند ؛ بعد كه با يكديگر زندگى مىكنند احساس مىكنند كه بايد ميان خودشان يك حدّى و يك مرزى قائل بشوند ، ناچار مىآيند مقرّراتى براى خودشان وضع مىكنند . اين مقرّرات ، « قوانين » است ولى اين مقرّرات را هم رعايت مىكنند براى اين كه منافع همهء اينها اقتضا مىكند كه اين مقرّرات را رعايت كنند . مثلًا مىآيند [ اصل ] عدالت را وضع مىكنند چون منافعشان چنين اقتضا مىكند . وقتى همه مىبينيم كه ما به اين زندگى اجتماعى احتياج داريم و اين زندگى اجتماعى هم بدون عدالت امكانپذير نيست مىگوييم پس بياييم تسليم عدالت بشويم . من عدالت را مىخواهم براى اينكه شما به من زور نگوييد ، شما هم عدالت را مىخواهيد براى اينكه من به شما زور نگويم . امّا اين كه من عدالت را براى خود عدالت بخواهم اساساً معنى ندارد . بعد بشر مىبيند براى زندگى مادّى خودش هر چه كه بر طبيعت آگاهتر بشود و اطّلاع بيشترى پيدا كند بهتر است ، علم خيلى به زندگىاش كمك مىكند و اصلًا بهترين ابزار و بهترين وسيله براى زندگى مادّى همين علم و اطّلاع است ؛ در نتيجه مىآيد به آن قداست مىبخشد و قداست برايش فرض مىكند ، و الّا اين كه علم يك قداست ذاتى داشته باشد كه من علم را به خاطر خود علم بخواهم معنى ندارد ، علم هم يك ابزار است ولى هيچ ابزارى به اندازهء اين ابزار به درد زندگى مادّى و معاشى انسان نمىخورد . پس انسان چون مىبيند علم بهترين ابزار است ، به آن قداست مىبخشد . احياناً يك سلسله قداستها را نيرنگ به وجود مىآورد ( يعنى اينجور توجيه مىكنند ) ، طبقاتى كه به هر علّتى معلوماتى به دست آوردهاند ، اطّلاعات بيشترى دارند و قهراً از مردم ديگر واردتر هستند و همچنين زيركتر و باهوشتر هستند و مىتوانند مردم ديگر را فريب بدهند ،
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 511
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥١١