كه هميشه دين در برابر علم داشته است . دين هميشه محرّك علم بوده است به سوى تحقيق .
ويليام جيمز مىگويد :
« دين هميشه نشانههايى از چيزهايى داده است كه عقل و علم بشر هرگز به آنجا راه نداشته است ، امّا همين نشانهها سبب شده كه عقل و علم به تحقيق پردازد و بالاخره به كشفيّاتى نائل گردد . »
امروز مورد قبول علماست كه بسيارى از مسائل علمى كه بشر به آنها رسيده است محرّك اوّليّهاش دين بوده است .
من كه امشب مسألهء « مددهاى غيبى » را عنوان مىكنم مىخواهم محرّك روح تحقيق و توجّه شما باشم .
غيب يعنى چه ؟
غيب يعنى نهان ، پشت پرده ، يعنى آن چيزهايى كه از حواسّ ظاهرى ما نهان است و پشت پردهء محسوسات واقع شده است . قرآن كريم اين كلمه را زياد به كار برده است ، گاهى تنها ، مثل اينكه مىفرمايد :
« الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ »
( 1 ) ( آنان كه به غيب ايمان دارند ) يا مىفرمايد :
« وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ »
( 2 ) ( كليدهاى غيب نزد خداست و جز او كسى از آنها آگاه نيست ) و گاهى همراه با كلمهء « شهادت » مثل اينكه مىفرمايد :
« عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ »
( 3 ) ( خداوند هم به غيب آگاه است و هم به شهادت ) .
فلاسفهء اسلامى از همين تعبير قرآنى استفاده كرده ، جهان طبيعت را « عالم شهادت » و جهان ملكوت را « عالم غيب » اصطلاح كردهاند .
در ادبيّات عرفانى ما از غيب و نهان و پشت پرده و اينكه راز نهان و پشت پرده و ما وراء ظاهرى هست ، زياد سخن رفته و لطف و زيبايى خاصّى به آن داده است . حافظ
هامش
( 1 ) . بقره / 3 .
( 2 ) . انعام / 59 .
( 3 ) . انعام / 73 .