دستورات اسلام در مورد رهبرى
طريق دوم براى آشنايى با اصول رهبرى اسلام مراجعه به متون دستورهاى اسلامى در اين زمينه است اعمّ از آنچه در قرآن خطاب به پيامبران عموماً در روبرو شدن با امّتها ، و رسول اكرم خصوصاً نسبت به امّت اسلامى آمده است ، و همچنين دستورهايى كه در باب نحوهء امر به معروف و نهى از منكر و دستورهايى كه در نحوهء ارشاد جاهل و وعظ و اندرز غافل و آنچه در زمينهء شرايط تبليغ و مبلّغ وارد شده كه همهء آنها يك كتاب پرحجم مىشود و ما ناچاريم در اينجا به اشاره قناعت كنيم و بگذريم .
مسائل رهبرى با روان بشر سر و كار دارد . جلب همكارى روانها و به حركت در آوردن آنها به سوى هدفى مقدّس و عالى مهارت و ظرافت فوق العاده مىخواهد ، كار هر كس نيست . امروز پس از پيشرفتهاى حيرتانگيز روانشناسى و جامعهشناسى و بالاخره انسانشناسى ، هنگامى كه سيرهء رهبرى اولياء خدا را مطالعه مىكنيم مىبينيم بر دقيقترين ملاحظات روانى و بر اصول دقيق علمى رهبرى منطبق است و به اين ترتيب بود كه مىتوانستند تا اعماق دلهاى مردم نفوذ كنند ؛ مردم آنچه داشتند در طبق اخلاص مىگذاشتند . حال شرايط رهبرى چيست ، داستان مفصّلى است كه متأسّفانه فرصت نيست .
در اواخر عرايضم براى آنكه ايام بعثت رسول اكرم است و امشب شب ولادت امام حسين ( عليه السّلام ) است ، دو سه مثال از سيرهء پيغمبر اكرم و از حسين بن على ( عليه السّلام ) براى نمونه عرض مىكنم كه چگونه مىشود مردى يتيم كه در ابتداء حتى فاميل خود او با وى مخالفند به جايى مىرسد و طورى در قلبها نفوذ مىكند كه ابو سفيان متمدّن و لا اقل آشنا با تمدّنهاى زمان ( 1 ) ، در داستان فتح مكه وقتى از نزديك رهبرى پيغمبر اكرم را ديد گفت :
هامش
( 1 ) . وقتى كه مىگويند « عرب جاهلى » فكر نكنيد كه تمام اعراب اينچنين بودند . افرادى نظير ابو سفيان با تمدّن زمان خودشان حدّ اكثر آشنايى را داشتند . ثروتمندان و اشرافى بودند كه به دو مركز بزرگ تمدّن آن وقت جهان - روم و ايران - مسافرت بسيار كرده بودند .