تحرّك و انعطاف
طرح مسائلى از قبيل جبر تاريخ ، تغيير نيازمنديها ، مقتضيات زمان همين اندازه مفيد است كه بدانيم نمىتوان اين امور را بهانه قرار داد و چشم بسته قانونى را محكوم كرد و منكر جاويد بودنش شد .
ولى بديهى است كه طرح اين مسائل به تنهايى كافى نيست مشكل جاويد بودن را حل نمايد ، زيرا مسلّماً يك قانون جاودانه اگر بخواهد بر تمام صور متغيّر زندگى احاطه نمايد و راه حلّ تمام مشكلات را ارائه دهد و هر مشكلى را به صورت خاصّى حل نمايد ، بايد از نوعى ديناميسم و تحرّك و از نوعى انعطاف بهرهمند باشد ، خشك و جامد و انعطافناپذير نباشد .
اكنون بايد ببينيم اسلام با حفظ اصل « حلال محمّد حلال الى يوم القيامة و حرام محمّد حرام الى يوم القيامة » چگونه راه حلهاى مختلف در صور گوناگون زندگى نشان مىدهد ؟ مسلّماً بايد در سيستم قانونگذارى اسلام راز و رمزى نهفته باشد تا بتواند بر اين مشكل عظيم فائق آيد .
مادر و منبع همهء رازها و رمزها روح منطقى اسلام و وابستگى كامل آن به فطرت و طبيعت انسان و اجتماع و جهان است .
اسلام در وضع قوانين و مقرّرات خود رسماً احترام فطرت و وابستگى خود را با