وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصِيدِ . وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضِيدٌ . رِزْقاً لِلْعِبادِ وَ أَحْيَيْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ الْخُرُوجُ
( 1 ) .
در بعضى از آيات به هر دو موضوع اشاره شده ، مثل آيهء 5 سورهء مباركهء حج :
« وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ، ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّهُ يُحْيِ الْمَوْتى وَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » ( 2 )
و بعضى آيات ديگر .
اساساً در قرآن عنايتى است كه خداوند را به صفت محيى و مميت ( دهندهء حيات و گيرندهء آن ) معرّفى كند و حيات دادن را صفت خاصّ خدا قرار دهد . در اين زمينه آيات زيادى هست كه لزومى ندارد ذكر شود ؛ آنچه لازم است اين است كه به منطق قرآن در اين باب آشنا بشويم .
نكتهاى كه ما بايد توجّه داشته باشيم اين است كه آنچه آيت توحيد و نشانهء قدرت ازلى الهى گفته شده همين سنّت جاريهء احياء و اماته و ميراندن و بردن و آوردنى است كه معمولًا مىبينيم ؛ يعنى همين چيزى كه در جلو چشم همگى است و عادت كرده او را مىبينيم ، يك جلوهاى است از جلوات ملكوت الهى .
بسيارى از مسائل مربوط به حيات و زندگى هنوز براى بشر مجهول است و به صورت معمّاست . همين بشرى كه از طرفى در دل ذرّه راه يافته و از طرف ديگر آهنگ مسافرت به فضا دارد و ممكن است روزى ستارگان و ماه و خورشيد را عملًا مسخّر كند ( الآن هم مسخّرند ولى ممكن است روزى برسد كه بشر از نزديك مانند زمين از آنها بهرهبرداريها كند ) ، همين بشر در مقابل اسرار غامض و پيچيدهء يك ذرّهء حياتى درمانده است .
يكى از دانشمندان جديد مىگويد : مىدانيد آن چيست كه از خلقت زمين و
هامش
( 1 ) . و فرو فرستاديم از آسمان آبى با بركت را . پس به سبب آن رويانيديم بوستانها و دانههاى كشت درو شونده را و نيز درختان بلند خرما را كه داراى بر و ثمرهاى است درهم رسته و مرتّب و براى روزى بندگان . و نيز به آن باران ، بيابان خشك بىگياه را زنده كرديم . همچنين است زنده شدن و از قبر بيرون آمدن . ( ق / 9 - 11 ) .
( 2 ) . زمين را مىبينى جامد و افسرده و بىروح و بىجنبش ، امّا همينكه آب باران بر آن مىپاشيم به جنبش و حركت در مىآيد و فزونى مىگيرد و انواع گياههاى بهجتافزا مىروياند . اين از آن جهت است كه خدا حق مطلق است و نظام زنده كردن مردهها در قبضهء قدرت اوست ، و اوست كه بر هر چيزى تواناست ، قادر مطلق و تواناى مطلق است .