اسلام در سلسلهء شرايط و موانع ، چه امورى را طرح كرده است ؟ در اسلام شرايط و موانع غالبا و يا هميشه در حول فطرت دور مىزند . قرآن گاهى بقاء بر پاكى اوّلى و اصلى را به عنوان شرط ذكر مىكند
هُدىً لِلْمُتَّقِينَ
( 1 ) و گاهى نگرانى و دغدغهء ناشى از تصوّر مسئوليّت و تكليف در برابر نظام هستى را به عنوان شرط ذكر مىكند كه تحت عنوان
يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ
يا
خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ
و امثال اينها بيان شده است ( 2 ) و گاهى زنده بودن و زنده ماندن فطرت را به عنوان شرط ذكر مىكند
لِيُنْذِرَ مَنْ كانَ حَيًّا
( 3 ) . اسلام شرط پذيرش دعوت خود را پاك بودن ، دغدغه و نگرانى و احساس مسئوليّت در برابر آفرينش داشتن و زنده به حيات فطرى بودن مىداند . متقابلا در موانع ، از فساد روحى و اخلاقى ، اثم قلب ( 4 ) ، رين ( زنگار ) قلب ( 5 ) ، مختوم شدن دلها ( 6 ) ، نابينا شدن چشم بصيرت ( 7 ) ، ناشنوا شدن گوش دل ( 8 ) ، تحريف شدن كتاب نفس ( 9 ) ، پيروى از عادات پدران ( 10 ) ، پيروى از كبرا و شخصيّتها ( 11 ) ، پيروى از ظنّ و گمان ( 12 ) و امثال اين امور ياد مىكند . اسراف و ترف و تنعّمزدگى را نيز از آن جهت مانع تلقّى مىكند كه خويهاى حيوانى را تقويت و آدمى را تبديل به يك بهيمه و يا يك درنده مىنمايد .
اين امور از نظر قرآن مانع حركت و جنبش در جهت خير و صلاح و تكامل جامعه است .
از نظر تعليمات اسلامى ، جوانان از كهنسالان و درويشان از ثروتمندان آمادگى بيشترى براى پذيرش دارند ، زيرا گروه اوّل به علّت كمى سنّ و سال هنوز بر فطرت از
هامش
( 1 ) . بقره / 2 .
( 2 ) . رجوع شود به طه / 3 و انبياء / 49 و فاطر / 18 و يس / 11 .
( 3 ) . يس / 70 .
( 4 ) . بقره / 283 .
( 5 ) . مطفّفين / 14 .
( 6 ) . بقره / 7 .
( 7 ) . حج / 46 .
( 8 ) . حم سجده / 44 .
( 9 ) . شمس / 10 .
( 10 ) . زخرف / 23 .
( 11 ) . احزاب / 67 .
( 12 ) . انعام / 116 .