معيارها
براى به دست آوردن « ديدگاه » يك مكتب دربارهء « هويّت » تاريخ از يك سلسله « معيارها » مىتوان استفاده كرد و با توجّه به آن معيارها مىتوان دقيقا درك كرد كه آن مكتب با چه ديدى به جنبشهاى تاريخى و ماهيّت رويدادهاى تاريخى مىنگرد .
معيارهايى كه براى اين منظور به نظرمان رسيده عرضه مىداريم ، البتّه ممكن است معيارهاى ديگرى هم وجود داشته باشد كه از نظر ما پنهان مانده است .
پيش از آنكه معيارها را به دست دهيم و بخواهيم نظر اسلام را با محك آن معيارها به دست آوريم ، لازم به تذكّر است كه از نظر ما در قرآن به برخى اصول اشاره شده كه صريحا « اولويّت » بنياد معنوى جامعه را نسبت به بنيادهاى مادّى مىرساند . قرآن صريحا به صورت يك اصل مىفرمايد :
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
( 1 ) .
هامش
( 1 ) . رعد / 11 .