تاريخ
تاريخ چيست ؟
تاريخ را سه گونه مىتوان تعريف كرد . در حقيقت سه علم مربوط به تاريخ مىتوانيم داشته باشيم كه با يكديگر رابطهء نزديك دارند :
1 . علم به وقايع و حوادث و اوضاع و احوال انسانها در گذشته ، در مقابل اوضاع و احوالى كه در زمان حال وجود دارد . هر وضع و حالتى و هر واقعه و حادثهاى ، تا به زمان حال يعنى زمانى كه دربارهاش قضاوت مىشود تعلّق دارد ، « حادثهء روز » و « جريان روز » است و ثبت چنين وقايعى از قبيل « روزنامه » است . امّا همينكه زمانش منقضى شد و به گذشته تعلّق يافت جزء تاريخ مىگردد و به تاريخ تعلّق دارد . پس علم تاريخ در اين معنى ، يعنى علم به وقايع و حوادث سپرى شده و اوضاع و احوال گذشتگان .
زندگينامهها ، فتحنامهها ، سيرهها كه در ميان همهء ملل تأليف شده و مىشود از اين مقوله است .
علم تاريخ در اين معنى ، اوّلا جزئى يعنى علم به يك سلسله امور شخصى و فردى است نه علم به كلّيات و يك سلسله قواعد و ضوابط و روابط ، ثانيا يك علم « نقلى »