مىشد و اگر ضعيف و زيردستى مرتكب مىشد مجازات مىگشت . سوگند به خدايى كه جانم در دست اوست ، در اجراى « عدل » دربارهء هيچ كس سستى نمىكنم هر چند از نزديكترين خويشاوندان خودم باشد . » ( 1 )
عبادت
پارهاى از شب ، گاهى نصف ، گاهى ثلث و گاهى دو ثلث شب را به عبادت مىپرداخت . با اينكه تمام روزش خصوصا در اوقات توقّف در مدينه در تلاش بود ، از وقت عبادتش نمىكاست . او آرامش كامل خويش را در عبادت و راز و نياز با حق مىيافت . عبادتش به منظور طمع بهشت و يا ترس از جهنّم نبود ، عاشقانه و سپاسگزارانه بود . روزى يكى از همسرانش گفت : تو ديگر چرا آن همه عبادت مىكنى ؟ تو كه آمرزيدهاى ! جواب داد : آيا يك بندهء سپاسگزار نباشم ؟
بسيار روزه مىگرفت . علاوه بر ماه رمضان و قسمتى از شعبان ، يك روز در ميان روزه مىگرفت . دههء آخر ماه رمضان بسترش بكلّى جمع مىشد و در مسجد معتكف مىگشت و يكسره به عبادت مىپرداخت ، ولى به ديگران مىگفت : كافى است در هر ماه سه روز روزه بگيريد . مىگفت : به اندازهء طاقت عبادت كنيد ، بيش از ظرفيّت خود بر خود تحميل نكنيد كه اثر معكوس دارد . با رهبانيّت و انزوا و گوشهگيرى و ترك اهل و عيال مخالف بود . بعضى از اصحاب كه چنين تصميمى گرفته بودند مورد انكار و ملامت قرار گرفتند . مىفرمود : بدن شما ، زن و فرزند شما و ياران شما همه حقوقى بر شما دارند و مىبايد آنها را رعايت كنيد .
در حال انفراد ، عبادت را طول مىداد ، گاهى در حال تهجّد ساعتها سرگرم بود ، امّا در جماعت به اختصار مىكوشيد ، رعايت حال اضعف مأمومين را لازم مىشمرد و به آن توصيه مىكرد .
هامش
( 1 ) . صحيح مسلم ، ج 5 / ص 114 .