نيرومندان عامل پيشرفت تاريخ و ضعيفان عامل توقّف و انحطاط بوده و هستند ، دين و مذهب اختراع ضعفا براى ترمز اقوياست ، ارباب اديان مفاهيم عدل ، آزادى ، راستى ، درستى ، انصاف ، محبّت ، ترحّم ، تعاون . . . را ، به عبارت ديگر اخلاق بردگى را به سود ضعفا يعنى طبقهء منحط و ضدّ تكامل و به زيان طبقهء اقويا يعنى طبقهء پيشرو و عامل تكامل اختراع كردند و وجدان اقويا را تحت تأثير قرار دادند و مانع حذف و از بين رفتن ضعفا و اصلاح و بهبود نژاد بشر و پيدايش ابر مردها گشتند . لهذا نقش مذهب و پيامبران كه مظهر اين نيرو بودهاند ، از آن جهت كه طرفدار « اخلاق بردگى » و بر ضدّ « اخلاق خواجگى » - كه عامل تكامل تاريخ ، و جامعه است - بودهاند ، منفى بوده است .
« نيچه » فيلسوف ماترياليست و معروف آلمان طرفدار اين نظريّه است .
د . از سه گروه بالا كه بگذريم ، گروههاى ديگر ، حتّى منكران اديان ، نقش پيامبران را در گذشته مثبت و مفيد و در جهت تكامل تاريخ مىدانند . اين گروهها از طرفى به محتواى تعليمات اخلاقى و اجتماعى پيامبران و از طرف ديگر به واقعيّتهاى عينى تاريخى توجّه كردهاند و به اين نتيجه رسيدهاند كه پيامبران در گذشته اساسىترين نقشها را در اصلاح و بهبود و پيشرفت جوامع داشتهاند . تمدّن بشر ، دو جنبه دارد : مادّى و معنوى . جنبهء مادّى تمدّن جنبهء فنّى و صنعتى آن است كه دوره به دوره تكامل يافته تا به امروز رسيده است ، جنبهء معنوى تمدّن مربوط به روابط انسانى انسانهاست . جنبهء معنوى تمدّن مرهون تعليمات پيامبران است و در پرتو جنبهء معنوى تمدّن است كه جنبههاى مادّى آن نيز مجال رشد مىيابد . علىهذا نقش پيامبران در تكامل جنبهء معنوى تمدّن به طور مستقيم است و در تكامل جنبهء مادّى به صورت غير مستقيم .
از نظر اين گروهها در نقش مثبت تعليمات پيامبران در گذشته سخنى نيست ، منتها بعضى از اين گروهها نقش مثبت اين تعليمات را منحصر به گذشته مىدانند و امروز دورهء اين گونه تعليمات را منقضى مىشمارند و مدّعى هستند كه با پيشرفت علوم ، تعليمات دينى نقش خود را از دست داده و در آينده بيشتر از دست خواهد داد ، ولى بعضى ديگر مدّعى هستند كه نقش ايمان و ايدئولوژى مذهبى نقشى است كه هرگز پيشرفتهاى علمى جايگزين آن نخواهد شد ، همچنانكه مكاتب فلسفى نيز نتوانستهاند جايگزين آن گردند . در ميان نقشهاى مختلفى كه پيامبران در گذشته
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 171
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٧١