در اين حديث ، مجموع دورهء وجود انسان به دورهء سال تشبيه شده و هر يك از دنيا و آخرت به يكى از دو فصل سال تشبيه شده است ، دنيا فصل كشت كردن ، و آخرت فصل محصول برداشتن است .
سرنوشت اختصاصى و مشترك . چهارمين تفاوتى كه بين نظام دنيا و نظام آخرت سراغ داريم اين است كه سرنوشتها در دنيا تا حدّى مشترك است ولى در آخرت هر كس سرنوشتى جداگانه دارد . منظور اين است كه زندگى دنيا اجتماعى است و در زندگى اجتماعى همبستگى و وحدت حكمفرماست ، كارهاى خوب نيكوكاران در سعادت ديگران مؤثر است و كارهاى بد بدكاران نيز در جامعه اثر مىگذارد و به همين دليل است كه مسئوليتهاى مشترك نيز وجود دارد . افراد يك جامعه مانند اعضاء و جوارح بدن ، كم و بيش جور يكديگر را بايد بكشند ، اختلال يكى از آنها موجب زوال سلامت از عضوهاى ديگر مىگردد ؛ مثلا اگر كبد خوب كار نكند ، ضرر آن به عضوهاى ديگر هم مىرسد .
به واسطهء سرنوشت مشترك داشتن افراد اجتماع است كه اگر يك نفر بخواهد گناهى مرتكب شود بر ديگران لازم است مانع او گردند . رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) تأثير گناه فرد را بر جامعه ضمن مثلى بيان كردهاند كه گروهى سوار كشتى بودند و كشتى در دريا حركت مىكرد ؛ يكى از مسافران ، در جايى كه نشسته بود مشغول سوراخ كردن كشتى شد ، ديگران به عذر اينكه جايگاه شخص خودش را سوراخ مىكند متعرّض او نشدند و كشتى غرق شد ؛ ولى اگر دستش را گرفته و مانع كارش مىشدند هم خود جان به سلامت مىبردند و هم او را نجات مىدادند ( 1 ) .
در دنيا خشك و تر با هم مىسوزند و يا با هم از سوختن مصون مىمانند . در جامعه كه گروهى زندگى مشترك دارند و در آن ، هم بدكار هست و هم نيكوكار ، گاهى بدكاران از ثمرهء كار نيكوكاران منتفع مىگردند و گاهى مردم بىگناه از صدمهء گناهكاران آسيب مىبينند .
ولى جهان ديگر چنين نيست ، در آنجا محال است كه كسى در عمل ديگرى سهيم گردد ، نه كسى از ثمرهء كار نيكى كه خودش در آن سهمى نداشته است بهرهمند مىشود و نه كسى از كيفر گناهان ديگران معذّب مىگردد . آخرت خانهء جدايى و « فصل » است ، بين خوب و بد جدايى مىاندازد ، ناپاكان را از پاكان منفصل مىكند ؛
هامش
( 1 ) . اصول كافى