من بپرسيد تا جواب دهم ، پاسخى كه دريافت مىدارد اين است كه وقت امتحان گذشته و اكنون وقت نمره دادن است . انبياء كه فرياد مىكنند : اى مردم به عمل صالح بپردازيد و ذخيرهاى براى خانهء واپسين خويش تهيه كنيد براى اين است كه زمان عمل محدود است .
امير المؤمنين على ( ع ) مىفرمايد :
و انّ اليوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل ( 1 ) .
« امروز ، كار است و محاسبه نيست و فردا محاسبه است و كار نيست » .
در جاى ديگر مىفرمايد :
عباد اللّه ! الآن فاعملوا و الالسن مطلقة ، و الابدان صحيحة ، و الاعضاء لدنة ، و المنقلب فسيح ( 2 ) .
« اى بندگان خدا هم اكنون كه زبانها آزاد و بدنها سالم است و اعضاء فرمان مىبرد و ميدان فعاليت باز است بكوشيد » .
يعنى بدن وسيلهء فعاليت و كار توست ، پيش از آنكه از تو گرفته شود و متلاشى گردد ، با آن كار كن ، كارى كه به حال تو سودمند باشد .
آن زمان كه مهلت سپرى مىگردد و به فرمان خداى توانا ، روح از بدن آهنگ جدايى ساز مىكند ، ديگر كار از دست شده است ، در آن موقع هر چه فرياد كنى كه مرا برگردانيد تا كار نيكى انجام دهم پاسخى كه مىشنوى اين است كه : « ممكن نيست » .
اگر اتصال ميوهء كال جدا شده از درخت ، به درخت ، و از سر گرفتن وضع سابق و شيرين شدن آن ، ممكن باشد مراجعه به دنيا ممكن است ، ولى قانون آفرينش جز اين است .
چه زيباست جملهاى كه رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در اين باره فرموده است :
الدّنيا مزرعة الآخرة ( 3 ) .
« دنيا كشتگاه آخرت است » .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 42 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 187 .
( 3 ) . كنوز الحقايق ، مناوى ، باب دال .