ابن نديم همچنين به جريان مناظره « على بن عيسى » با حلّاج پس از دستگيرى ، اشاره كرده ؛ و اينكه وى حلّاج را خالى از علوم قرآن و فقه و حديث و شعر و علوم عرب يافت ؛ لذا رو به او كرده و گفت : اينكه بر وى و طهارت و واجباتت را بياموزى ، برايت سزاوارتر است تا اينكه رسايلى كه خود معناى آن را نمىدانى ! واى بر تو ! تا كى مىخواهى براى مردم بنويسى كه : « . . . ينزل ذو النور الشعشعانى الذى يلمع بعد شعشعته . . . ؟ » . ابن نديم در ادامه ، بر اسامى حدود چهل و اندى كتاب منسوب به حلّاج اشاره كرده كه اسامى اغلب آنها دال بر مسمّا است ! از جمله آنها مىتوان به « طاسين الازل » ، « قرآن القرآن » ، « الكبريت الأحمر » و « التوحيد » اشاره كرد . 6419712 خ 0 56 خ از وى ديوان اشعارى نيز به زبان عربى باقى مانده است . 7419712 خ 0 57 خ از جمله منابعى كه قدما در ردّ مذهب وى نوشتهاند ، مىتوان به « كتاب فى الردّ على اصحاب الحلّاج » از شيخ مفيد اشاره كرد . 8419712 خ 0 58 خ
همانگونه كه گذشت ، حلاج نزد شيعيان داراى شخصيتى مذموم بوده است ؛ و گويا متبادر از نام وى و پيروانش ، قول به حلول و اتحاد و الوهيت بوده ! لذا « حسين بن روح نوبختى » هنگامى كه از طريق « ام كلثوم » ، دختر سفير دوم ، متوجه انحراف « شلمغانى » و فسادانگيزى وى در ميان « بنو بسطام » شد . گفت : « اين سخنان ، كفر به خداى تعالى است ؛ و الحادى است كه اين مرد ( شلمغانى ) در دل اين جماعت حاكم ساخته ؛ براى آنكه آن را وسيلهاى براى دعوى حلول خدا در خودش قرار دهد ! همانگونه كه نصارا درباره عيسى بن مريم گويند ؛ و سرانجام سر از قول حلّاج - كه لعنت خدا بر او باد - در خواهد آورد » . 9419712 خ 0 59 خ بنا به نقل طبرسى ، حلّاج نيز از جمله كسانى است كه در توقيع ناحيه مقدّسه ، مورد لعن واقع شده است . 0519712 خ 0 60 خ
9 . 15 . ابو جعفر محمد بن على شلمغانى ( ابن ابى العزاقر )
شيخ طوسى نام وى را نيز در رديف مدعيان دروغين بابيّت عنوان كرده است . 1519712 خ 0 61 خ قبلا در بخش مربوط به وكلاى خائن گذشت كه وى داراى سابقه وكالت براى سفير سوم بوده است ، ولى بعد به معارضه با وى برخاست ! شرحى از فعاليتها و سرانجام كار وى در آن بخش گذشت .