نكرده كه وى مقام وكالت را از سوى امامين عسكريين عليهما السّلام دارا بوده ، و يا يكى از آنان ! شيخ طوسى در بخش ديگرى از « كتاب غيبت » خود كه اختصاص به معرفى مدّعيان دروغين بابيّت دارد ، اشاره به نام « احمد بن هلال كرخى » نموده ؛ و در ادامه ، به نقل از « ابو على بن همام » جريان انكار نيابت دومين سفير ، يعنى « محمد بن عثمان عمرى » از سوى « احمد بن هلال » را آورده است . 9198712 خ 0 48 خ اگر ما معتقد باشيم كه « احمد بن هلال كرخى » كه در اين قسمت از او ياد شده ، همان « احمد بن هلال عبرتائى » ياد شده در قسمت پيشين است ، مىتوان علت مذموم بودن وى را ، كه همان دعوى دروغين نيابت و بابيّت و انكار نيابت و بابيّت دومين سفير است ، استنباط نمود .
برخى از محققان ، سعى بر آن داشتهاند كه تعدّد اين دو شخصيت را اثبات كنند . دليل آنها نيز تعدّد ذكر نام اين دو شخصيت از سوى شيخ طوسى ، در دو قسمت متفاوت از كتاب غيبت است . 0298712 خ 0 49 خ با اين حال ، در مقابل اين محقّقان مىتوان معتقد شد كه « احمد بن هلال كرخى » كه بنا به قول شيخ طوسى از مدّعيان دروغين بابيّت در عصر غيبت صغرا بوده ، همان « احمد بن هلال عبرتائى » است كه از وكلاى عصر پيش از غيبت صغرا بوده و در 180 ق متولد و در 267 ق در گذشته است ؛ و بعدى ندارد كه وى با سابقه وكالت ، در سرانجام كار خويش ، با انكار نيابت سفير دوم و دعوى نيابت براى خود ، خويشتن را مشمول لعن و غضب ناحيه مقدّسه نموده باشد ! به خصوص كه طبق آنچه گذشت ، « احمد بن هلال عبرتائى » هفت سال از دوران غيبت صغرا را درك كرده است ، و در اين دوره بوده كه رو به انحراف نهاده است . علاوه بر اين ، بسيار بعيد است كه دو شخصيت متمايز از هم ، هر دو در نام ( احمد ) و در نام پدر ( هلال ) و در دوره حيات ، مشترك بوده ؛ و هر دو نيز همزمان به معارضه با امام معصوم عليه السّلام يا نايب وى برخاسته باشند !
نكته ديگر آنكه ، لقب « كرخى » و « عبرتائى » بعد زيادى با يكديگر ندارند ! زيرا « كرخ » ناحيهاى از بغداد ، و « عبرتا » نيز ناحيهاى در نزديكى بغداد بوده است ؛ 1298712 خ 0 50 خ و بعيد نيست « احمد بن هلال » مدتى در « كرخ » و مدتى نيز در « عبرتا » زيسته باشد ؛ و لذا منسوب به هر دو موضع شده است . گذشته از اين موارد ، معمول رجاليان و برخى از محققان نيز وحدت اين دو شخصيت را استنباط كردهاند ؛ و معمولا حتى متعرّض احتمال تعدّد آن دو نيز نشدهاند ! 2298712 خ 0 51 خ
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 661
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٦٦١