كه از سوى امام عسكرى ، خطاب به « اسحاق بن اسماعيل نيشابورى » صادر شده ، چنين تعبيرى به چشم مىخورد : « فاذا وردت بغداد ، فاقرءه على الدهقان ، وكيلنا و ثقتنا و الذى يقبض من موالينا » . 8098712 خ 0 37 خ اين تعابير ، حاكى از وكالت وى در بغداد و هم وثاقت وى در نزد امام عسكرى عليه السّلام است .
البته برخى از رجاليان ، احتمال دادهاند كه مراد از تعبير « دهقان » ، نه « عروة بن يحيى » ، بلكه « محمد بن صالح بن محمد همدانى » معروف به « دهقان » است . 9098712 خ 0 38 خ ولى به نظر مىرسد كه لقب « دهقان » ، به آن ميزان كه در مورد « عروة بن يحيى » مشهور است ، در مورد « محمد بن صالح » شهرت نداشته باشد ! به خصوص ، اگر تنها به ذكر لقب ، اكتفا شده باشد ، حمل آن بر « عروة بن يحيى » آسانتر است تا بر « محمد بن صالح » . علاوه بر اين ، در توقيع صادر شده از سوى ناحيه مقدّسه كه متضمن لعن « احمد بن هلال » است ، چنين تعبيرى به چشم مىخورد :
« و قد علمتم ما كان من امر الدهقان عليه لعنة الله و خدمته و طول صحبته ، فابدله الله بالايمان كفرا حين فعل ما فعل فعاجله الله بالنقمة و لم يمهله و الحمد لله لا شريك له و صلى الله على محمد و آله و سلّم » . 0198712 خ 0 39 خ
درباره « محمد بن صالح همدانى » ، سخنى دالّ بر انحراف وى و نهايتا صدور لعنش از سوى معصومين عليهم السّلام نقل نشده است . و بالعكس ( همانگونه خواهيم ديد ) بنا به نقل كشّى ، اين « عروة بن يحيى » بود كه با انحراف و اختلاس ، خود را مشمول غضب و نفرين و لعن امام عسكرى عليه السّلام نمود . از اينرو چنين نتيجه مىگيريم كه تعبير « دهقان » در جملات ياد شده ، ناظر به « عروة بن يحيى » است . نتيجه ديگر آنكه ، به هنگام اطلاق اين لقب ، مىبايست آن را بر « عروة بن يحيى » حمل نمود .
بدين جهت ، از توقيع امام عسكرى عليه السّلام خطاب به « اسحاق بن اسماعيل نيشابورى » ، مىتوان به وكالت و وثاقت « عروة بن يحيى » در نزد آن حضرت پىبرد . در هر صورت ، متأسفانه ، چنانكه لازمه طبع زلّتپذير بشرى است ، وى به دليلى كه چندان بر ما معلوم نيست بناى ناسازگارى و مخالفت با امام عسكرى عليه السّلام را نهاد ! و علاوه بر انتساب سخنان كذب به امام هادى و عسكرى عليهما السّلام ، به اختلاس اموال حضرت پرداخت ! امام عليه السّلام وى را پس از « ابو على بن راشد » به عنوان مسئول خزانه اموال امامت ، نصب نموده بود ، ولى او
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 658
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٦٥٨