زيرزمينى ، حساسترين برهههاى سياسى را پشتسر گذارد و در ميان امواج متلاطم آن دوران ، كشتى رهبرى شيعيان را هدايت و حركتش را تا عصر غيبت كبرا استمرار بخشيد ، و اين ميراث عظيم را به جانشين شايسته خود ، يعنى « سازمان فقاهت و مرجعيت شيعه » در عصر غيبت كبرا تحويل داد تا فعاليتها و وظايف وكالت را در شرايطى متمايز به انجام رساند .
4 . 4 . بهرهگيرى از ابزارهاى ارتباطى مناسب
در سازمان وسيع و گسترده وكالت ، ارتباطات گوناگونى صورت مىگرفت كه مىتوان آنها را بسته به طرفين ارتباط و نوع آن تقسيمبندى كرد . از بعد طرفين ارتباط ، در سازمان وكالت چهار ركن عمده وجود داشت : امامان شيعه عليهم السّلام ، بابها ، سروكيلها ، وكلاى نواحى و شيعيان . از اين رو با لحاظ نمودن ارتباط هريك از اين چهار ركن با يكديگر ، شانزده فرض تصوير مىشود كه با حذف صور مكرّر به هشت فرض مىرسيم كه عبارتند از :
ارتباط وكلا با ائمه عليهم السّلام ، با بابها و وكلاى ارشد ، با يكديگر و با شيعيان .
ارتباط بابها و وكلاى ارشد با ائمه عليهم السّلام ، با يكديگر و با شيعيان .
ارتباط ائمه عليهم السّلام با شيعيان .
از بعد نوع ارتباط نيز با بررسى نمونههاى تاريخى و روايى به چهار نحوه ارتباط عمده در سازمان وكالت برمىخوريم كه عبارتند از :
ارتباط حضورى و مشافهى ، ارتباط كتبى ، ارتباط از طريق ارسال پيك و فرستاده ، و ارتباط از طرق خارق عادت .
اكنون با توجه به برخى شواهد تاريخى و روايى ، به بررسى انواع شيوههاى ارتباطى فوق الذكر در سازمان وكالت مىپردازيم . طبيعى است كه در اثناى اين بحث ، نمونههايى از هريك نيز ارائه خواهد شد .
4 . 4 . 1 . ارتباط حضورى و مشافهى
يكى از رايجترين و معمولترين شيوههاى ارتباطى در سازمان وكالت ، ارتباط حضورى و ملاقات مستقيم بود . نمونههاى بسيارى در تاريخ و در روايات يافت مىشود كه حاكى از