در طول دوره غيبت صغرا با فراز و نشيبهايى كه در شرايط سياسى به وجود مىآمد ، شرايط كار سازمان نيز تغيير مىكرد ، ولى روح تقيّه و نهانكارى همواره بر عملكرد وكلا و به خصوص سفرا و بابها حاكم بود . در دوران آغازين اين عصر ، گرچه شيعيان از فشارهاى شديد دوره متوكل نجات يافته و اكنون رجال شيعه اندكاندك در مناصب حسّاس دولتى جا مىگرفتند ، امّا هنوز تضييقات ، فراوان بود و جوّى نامطلوب عليه شيعيان وجود داشت . به دليل وجود حالت تقيه و پنهانكارى ، اطلاعات تفصيلى درباره روابط حاكم بر سازمان وكالت و رهبرى آن و نحوه ارتباط و عملكرد وكلا ، در دست نيست . شايد وجود اين حالت موجب شده كه مورّخى همچون « طبرى » در تاريخش ، هيچ اطلاعاتى درباره فعاليتهاى نمايندگان امام دوازدهم عليه السّلام به دست نمىدهد ؛ در عين حالى كه طبرى ، فعاليتهاى مبارزاتى ديگر گروههاى شيعه ، مانند قرامطه و اسماعيليه را تا تشكيل حكومت آنان در سال 296 ق دنبال مىكند . 8495712 خ 0 241 خ
اطلاعات ما درباره سازمان وكالت و عملكرد آن در اين دوره ، مديون برخى از مؤلفان شيعى ، نظير ثقة الاسلام كلينى ، شيخ صدوق ، شيخ طوسى ، كشّى ، نجاشى و ديگران است . اينان مستقيما يا با واسطه ، با نمايندگان و رابطين سازمان وكالت مرتبط بودهاند ؛ براى نمونه ، صدوق اطلاعات مربوط به سازمان وكالت را غالبا از طريق پدرش نقل مىكند كه به نظر برخى محققان ، خود او وكيل در قم بوده و با محافل مخفى مرتبط با سازمان وكالت رابطه داشته است . 9495712 خ 0 242 خ
سفير دوم نيز همچون پدرش ، با پوشش شغل روغنفروشى ، فعاليتهاى سفارت و بابيّت را به انجام مىرساند . 0595712 خ 0 243 خ با وجود آنكه نيمه دوم دوره طولانى و 40 ساله سفارت وى ، با تبديل مجدّد بغداد به پايتخت عباسى همراه بود ( از سال 279 ق به بعد ) ، اما زيركى و كاردانى وى در انجام پنهانى امور ، نقش بسيار مهمّى در استمرار حركت سازمان و استتار فعاليتهاى آن داشت . عصر وى همراه بود با ظهور برخى از مدّعيان دروغين بابيّت ، و طبيعى بود كه مهمترين خطر اين افراد مىتوانست لو رفتن فعاليت سازمان ، در صورت مقابله سازمان وكالت با اين دعاوى كذب باشد ؛ به خصوص كه برخى از اينان ، همچون « احمد بن هلال » و « محمد بن على بن بلال » ، سابقه عضويت در سازمان وكالت را نيز دارا بودند ، و انحراف آنها مىتوانست خطرات جدّى در فعاليتهاى مخفى
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 234
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٣٤