ائمّه عليهم السّلام نسبت به نحوه پيشرفت كار ايشان نظارت كرده و امامان را از مشكلات احتمالى و مسايل موجود مطلّع مىساختند و در صورت وجود خلل و لغزشى در كار وكلا ، دستور العملهاى ارشادى يا توبيخى امام به آنان و اصل مىشد . نظارت امامان عليهم السّلام بر كار وكلا و ابواب آنچنان دقيق بود كه دورترين نقاط در قلمرو سازمان وكالت نيز از چشم رهبرى آن پنهان نمانده و تدبير لازم نسبت به اين مناطق در صورت لزوم انجام مىگرفت .
يكى از مهمترين وظايف وكلا ، جمعآورى وجوه شرعى و اخذ حقوق الهى و رساندن و تحويل آنها به دست امامان عليهم السّلام يا نمايندگان خاص آنان بود . از همين رو اين نكته معمولا در رأس وظايف وكلا در دستور العملهاى ابلاغى به آنها به هنگام اعزام به محل مأموريت ، قيد مىشد . براى نمونه ، در نامه امام هادى عليه السّلام خطاب به شيعيان بغداد ، مدائن و قراى سواد به مناسبت نصب « ابو على بن راشد » به جاى « على بن حسين بن عبد ربّه » چنين آمده : « و ولّيته ما كان يتولّاه غيره من وكلائى قبلكم ، ليقبض حقّى ، و ارتضيته لكم . . . فصيروا رحمكم اللّه الى الدفع اليه ذلك . . . » . 3285712 خ 0 119 خ همين نكته در نامه حضرت به « على بن هلال » نيز كه به همين مناسبت صادر شده ، آمده : « فعليك بالطاعة له و التسليم اليه جميع الحقّ قبلك . . . » . 4285712 خ 0 120 خ
در نامه ارسالى امام عسكرى عليه السّلام به « عبد اللّه بن حمدويه بيهقى » به مناسبت نصب « ابراهيم بن عبده » براى وكالت در نواحى بيهق و نيشابور نيز چنين آمده : « و بعد ، فقد نصبت لكم ابراهيم بن عبده ، ليدفع اليه النواحى و اهل ناحيتك حقوقى الواجبة عليكم ، و جعلته ثقتى و أمينى عند موالىّ هناك فليتقوا اللّه جلّ جلاله و ليؤدّوا الحقوق . . . » . 5285712 خ 0 121 خ از اين نامهها چنين برمىآيد كه وكلا با دستور العمل معيّن و منطقه فعاليت مشخص ، از جانب ائمّه عليهم السّلام به نواحى اعزام مىشدند .
در عصر غيبت ، از آنجا كه باب و سفير ناحيه مقدسه مسئوليت ظاهرى رهبرى سازمان را به دوش داشت ، دستور العملها و شرح وظايف از سوى وى ، و البته با دستور ناحيه مقدسه ، به وكلا صادر مىشد ؛ براى نمونه ، « ابو على محمودى » هنگامى كه به همراه « جعفر بن عبد الغفّار » از جانب سفير ناحيه مقدسه به وكالت در دينور نصب و اعزام مىشود ، قبل از حركت ، دستور العملى از سفير دريافت مىكند كه به وى ابلاغ شده بود در رى چه كارهايى را انجام دهد ؛ در حالى كه منطقه مأموريت وى دينور بوده است !
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 203
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٠٣