3 . 4 . 7 . آذربايجان
وجود شواهدى ، فعاليت سازمان وكالت در آذربايجان را انكارناپذير مىكند ؛ گرچه اطلاعات زيادى در اينباره به دست ما نرسيده است . منطقه آذربايجان با وجود غلبه مذاهب غير شيعى در آن ، داراى مناطق شيعهنشين نيز بوده است . « قاسم بن علاء » از وكلاى معروف منطقه « ارّان » در آذربايجان بوده 9025712 خ 0 276 خ كه مدت مديدى در خدمت سازمان وكالت قرار داشته است . بنابه روايت محمد بن احمد صفوانى ، وى امام رضا عليه السّلام را نيز درك كرده و لباسى از حضرت دريافت داشته بود . از اين رو احتمال وكالت وى براى ائمه پيش از عصر غيبت ، قويّا وجود دارد . وكالت وى براى ناحيه مقدسه قطعى است و امام دوازدهم عليه السّلام با وى در تماس مستمر بود . گرچه صفوانى از حلقه اتصال بين وكيل آذربايجان و مركز سازمان سخنى به ميان نمىآورد ، ولى در عين حال ، تصريح مىكند كه « قاسم بن علاء » با سفير حضرت در عراق ، از طريق پيامآور در تماس مستقيم بوده است ، بدون آنكه نامى از وى به ميان آورد . روايت شيخ طوسى ، حاكى از ارتباط وى با سفير دوم و سوم است . بنابراين دوران وكالت وى تا عصر سفير سوم نيز امتداد داشته است .
اين روايت همچنين حاكى از آن است كه وى واسطه صدور و ايصال توقيعات حضرت مهدى عليه السّلام در عصر غيبت صغرا در منطقه آذربايجان بوده است . بنابراين وى مىبايست جزو وكلاى خاص و مبرّز اين عصر به حساب آيد . كاتب وى شخصى به نام « ابو عبد اللّه بن ابى سلمه » بوده ، و دو نفر از دستياران وى عبارت بودهاند از : « ابو حامد عمران بن مفلس » و « ابو على بن جحدر » . امرار معاش وى از طريق زمين زراعى موسوم به « فرجيذه » بوده كه نيمى از آن متعلق به ناحيه مقدسه بوده است . وى در عين حال ، متولّى موقوفاتى بود كه در اين ناحيه براى ناحيه مقدسه و ائمه معصومين عليهم السّلام وقف شده بود .
قاسم بن علا مدت 117 سال عمر كرد ؛ 80 سال آن با سلامت چشم و بينايى و بقيه عمر را در نابينايى سپرى نمود . در روزهاى آخر عمر به بركت امام دوازدهم عليه السّلام و در پى معجزهاى از ناحيه آن حضرت ، چشم وى بهبود يافت و با سلامت چشم رحلت نمود .
پس از وى فرزندش « حسن » عهدهدار مقام وكالت در ناحيه آذربايجان و ارّان شد . مدتى پس از رحلت قاسم بن علا ، نامهى تعزيتى از سوى ناحيه مقدسه خطاب به فرزندش حسن صادر شد كه در آن آمده بود : « الهمك اللّه طاعته ، و جنّبك معصيته . . . قد جعلنا أباك اماما لك و فعاله لك مثالا » . 1125712 خ 0 277 خ