- 16 - امر به معروف و نهى از منكر
متن : امر به معروف واجب ، واجب است ، همچنين است نهى از منكر ؛ و امر به معروف مستحب ، مستحب است ، به خاطر دلالت نقل بر آن ، و گرنه [ يعنى اگر وجوب آن ، نقلى نباشد بلكه عقلى باشد ] ، يا خلاف واقع لازم مىآيد و يا اخلال در حكمت خداى متعال .
شرح : امر به معروف عبارت است از سخنى كه بيانگر واداشتن به طاعت است ، يا خود واداشتن به طاعت ، يا خواستن وقوع آن از شخصى كه مأمور به انجام آن است .
و نهى از منكر عبارت است از بازداشتن از انجام گناهان ، يا سخنى كه مقتضى بازداشتن از گناه است ، يا ناخشنودى از وقوع گناه . اين را گفتيم به خاطر آنكه علما اجماع دارند بر اينكه امر به معروف و نهى از منكر با دست و زبان و قلب ، واجب است . مورد اخير [ - امر به معروف و نهى از منكر با قلب ] مطلقا واجب است ، بر خلاف دوتاى اول ، كه مشروط به امورى است كه خواهد آمد .
آيا امر به معروف و نهى از منكر به دليل نقلى واجب است يا به دليل عقلى ؟ مردم در اين باره اختلاف كردهاند : گروهى گفتهاند : دليل نقلى بر وجوب آن دلالت كرده است و ديگران برآنند كه وجوب آن ، عقلى است .
مصنّف ( ره ) براى ابطال قول دوم گفته است : اگر وجوب امر به معروف و نهى از منكر عقلى باشد يكى از دو امر لازم مىآيد : يا خلاف آنچه واقع است ، يا اخلال در حكمت خداى متعال . و تالى با هر دو قسم آن باطل است ، پس مقدم نيز باطل مىباشد .
بيان شرطيه آن است كه : اگر وجوب آنها عقلى باشد ، بر خداوند نيز واجب خواهند بود ، زيرا هرچه به حكم عقل واجب باشد ، بر هر كسى كه وجه وجوب در حق او محقق است ، واجب خواهد بود ، [ و در احكام عقلى هيچ استثنايى راه ندارد . ] و