كارهاى قبيح ، قراين زايدى همراه گردد ، مانند بزرگى گناه يا فراوانى امورى كه از آن باز مىدارد يا سرزنش و بدنامى نزد عقلا در صورت ارتكاب آن ، و اين قراين با برخى ديگر از گناهان همراه نمىگردد و از اين رو ، شخص از ارتكاب آن پشيمان نمىشود .
[ مثلا كسى كه هم شرب خمر مىكند و هم غيبت از مؤمنان ، ممكن است از گناه اوّل توبه كند و از گناه دوم نكند ، و اين به خاطر آن است كه گناه نخست را بزرگتر مىشمارد و اين گناه نزد مردم بسيار بد شمرده مىشود و مرتكب آن را سخت نكوهش مىكنند و نيز ارتكاب آن پيگرد قانونى دارد و . . . اما هيچ يك از اين امور در مورد غيبت صادق نيست ، هر چند در واقع گناه آن بزرگتر باشد . ] اين در مورد انگيزههاى فعل است . گاهى افعال فراوانى هست كه انگيزههاى مشتركى به سوى آنها مىخواند ، آنگاه كسى كه اين انگيزهها در او هست ، برخى از آن افعال را برخى ديگر ترجيح داده برمىگزيند ، به اين صورت كه ، به سبب انگيزههاى زايدى كه همراه آن فعل مىباشد [ و در ديگر افعال نيست ] ، انگيزههاى او به سوى آن فعل رجحان مىيابد . بنابراين ، بعدى ندارد كه قبح فعل ، انگيزهء پشيمانى از آن باشد ، آنگاه برخى از كارهاى قبيح با انگيزههاى زايدى بر پشيمانى همراه گردد و به خاطر آنها انگيزهء پشيمان شدن از آن كار قبيح رجحان يابد . و اگر انگيزهء ياد شده در همهء كارهاى قبيح به يك اندازه باشد ، شخص از همهء آنها پشيمان خواهد شد ، و صحيح نيست كه از برخى پشيمان شود و از برخى نشود .
سخن امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السّلام و فرزندانش ، مانند امام رضا و ديگر امامان عليهم السّلام ، شايسته است بر همين حمل شود ، آنجا كه از ايشان نقل شده كه توبه از برخى كارهاى قبيح و ترك توبه از بقيه صحيح نيست ؛ زيرا اگر بر آنچه گفته شد حمل نشود ، نقض اجماع لازم مىآيد و تالى باطل است پس مقدم نيز باطل خواهد بود .
بيان ملازمه آن است كه : كافر هرگاه از كفرش توبه كند و اسلام بياورد اما همچنان دروغ بگويد ، يا حكم به اسلام او شده توبهاش از كفر پذيرفته مىشود ، يا نمىشود .
ترجمه و شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: العلامة الحلي
ص٢٢٩