خود بكنند ، چنانكه براي رعايت اين معنى اقدام بر مهالك حروب مىنمودند وزنان وفرزندان وأموال خود را در معرض أسر وقتل ونهب بدر مىآوردند وبايست كه مذلت وخوارى جزيه را اختيار نكنند .
چهارم - آنكه در همهء اين اخبار مذكور است كه ايشان يكديگر را منع از اقدام بر مباهله مىنمودند ، ودر آن ضمن مىگفتند كه : حقيّت أو بر شما ظاهر گرديد ومعلوم شد بر شما كه آن پيغمبر موعود است وبه اين سبب امتناع نمودند .
پنجم - از اين قضية ظاهر مىشود كه حضرت أمير المؤمنين وفاطمه وحسن وحسين ( صلوات اللّه عليهم ) بعد از حضرت رسالت اشرف خلق بودهاند وعزيزترين مردم بودهاند نزد حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم چنانكه جميع مخالفان ومتعصبان ايشان مانند زمخشري « 1 » وبيضاوى « 2 » وفخر رازي « 3 » وغير ايشان « 4 » به اين اعتراف نمودهاند ، وزمخشري كه از همه متعصبتر است در « كشاف » گفته است كه : اگر گوئى كه دعوت كردن خصم بسوى مباهله براي آن بود كه ظاهر شود أو كاذب است يا خصم أو ، واين امر مخصوص أو وخصم أو بود ، پس چه فايده داشت ضم كردن پسران وزنان در مباهله ؟ جواب مىگوئيم كه : ضم كردن ايشان در مباهله دلالتش بر وثق واعتقاد بر حقيّت أو زيادة بود از آنكه خود به تنهائى مباهله نمايد زيرا كه با ضم كردن ايشان جرأت نمود بر آنكه اعزّهء خود را وپارههاى جگر خود را ومحبوبترين مردم را نزد خود در معرض نفرين وهلاك درآورد واكتفا ننمود بر خود به تنهائى ودلالت كرد بر آنكه اعتماد تمام بر دروغگو بودن خصم خود داشت كه خواست خصم أو با اعزّه واحبّهاش هلاك ومستأصل گردند اگر مباهله واقع شود ، ومخصوص گردانيد براي مباهله پسران وزنان را زيرا كه ايشان عزيزترين
هامش
( 1 ) . تفسير كشاف 1 / 369 - 370 .
( 2 ) . تفسير بيضاوى 1 / 261 .
( 3 ) . تفسير فخر رازي 8 / 85 .
( 4 ) . احكام القرآن جصاص 2 / 18 - 19 ؛ احكام القرآن ابن عربى 1 / 360 ؛ المحرر الوجيز 1 / 447 - 448 ؛ تفسير الوسيط 1 / 444 - 445 ؛ تفسير نسفى 1 / 180 .