يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً
« 1 » يعنى : « بدرستى كه آنان كه بيعت كردند با تو - در حديبيه - بيعت نكردند مگر با خدا ، دست خدا بالاى دستهاى ايشان است - ومراد از دست خدا قدرت اوست يا نعمت أو - پس هر كه بشكند بيعت را پس نشكسته است مگر بر نفس خود - يعنى ضرر آن به نفس أو مىرسد - وكسى كه وفا كند به آنچه عهد كرده است بر آن با خدا پس زود باشد كه بدهد خدا أو را مزد بزرگ در آخرت » . علي بن إبراهيم گفته است كه :
خدا راضى نشد از ايشان مگر به اين شرط كه وفا كنند بعد از آن به عهد وپيمان خدا ونشكنند عهد وپيمان أو را ، به اين نحو از ايشان راضى شد ، ودر ترتيب قرآن آيات را پيش وپس كردهاند « 2 » .
پس حق تعالى ياد كرد اعرابى را كه تخلف ورزيدند از غزوهء حديبيه وبا حضرت نرفتند در وقتي كه ايشان را تكليف كرد كه به مدد آن حضرت بروند چنانكه فرموده است
سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَأَهْلُونا فَاسْتَغْفِرْ لَنا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرادَ بِكُمْ نَفْعاً بَلْ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً
« 3 » « زود باشد كه بگويند به تو پسماندگان از اعراب كه : مشغول كرد ما را مالهاى ما وزنان وفرزندان ما پس طلب آمرزش كن از براي ما ، مىگويند به زبانهاى خود آنچه نيست در دلهاى ايشان ، بگو در جواب ايشان كه : پس كيست كه مالك شود براي شما از حكم خدا چيزى را كه اگر خواهد به شما ضررى را يا اگر خواهد به شما نفعي را بلكه هست خدا به آنچه شما مىكنيد دانا » ،
بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً وَزُيِّنَ ذلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْماً بُوراً
« 4 » « بلكه گمان مىبرديد كه باز نخواهد گشت پيغمبر ومؤمنان بسوى اهالى خود به مدينه
هامش
( 1 ) . سورهء فتح : 10 .
( 2 ) . تفسير قمى 2 / 315 .
( 3 ) . سورهء فتح : 11 .
( 4 ) . سورهء فتح : 12 .