بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَكانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً
« 1 » « واوست خداوندى كه از محض كرم بازداشت دستهاى كفار مكة را از شما تا صلح كردند وكوتاه كرد دستهاى شما را از ايشان در وادى مكة - يعنى حديبيه - پس از آنكه ظفر داد شما را وغالب گردانيد بر ايشان وخدا به آنچه مىكنيد شما بيناست » .
علي بن إبراهيم گفته است : حق تعالى منت نهاده است بر مسلمانان كه شما قصد كافران كرديد ورفتيد بسوى حرم ، وخدا چنان كرده كه كافران طلب صلح كردند از شما بعد از آنكه ايشان مىآمدند به مدينه وبا شما جنگ مىكردند وشما از ايشان طلب صلح مىكرديد وقبول نمىكردند « 2 » .
وشيخ طبرسى گفته است : دست مسلمانان را از ايشان نگاهداشتن بعد از ظفر مسلمانان بر ايشان اشاره است به آنكه مشركان در سال حديبيه چهل مرد فرستادند كه مسلمان را اذيتى برسانند همه أسير شدند وحضرت ايشان را رها كرد ؛ وبعضي گفتهاند :
هشتاد نفر بودند از أهل مكة از كوه تنعيم فرود آمدند نزد نماز صبح در سال حديبيه كه مسلمانان را بكشند پس حضرت آنها را گرفت وآزاد كرد ؛ وبعضي گفتهاند : حضرت در سايهء درختى نشسته بود وعلي عليه السّلام در خدمتش نشسته بود ونامهء صلح مىنوشت ناگاه سى جوان مكمل ومسلح رسيدند وبه نفرين حضرت كور شدند تا مسلمانان ايشان را گرفتند وحضرت آزاد كرد ايشان را « 3 » .
وعلي بن إبراهيم گفته است : پس حق تعالى خبر داد به علت صلح وفوائد آن در اين آيهء كريمه فرموده است
هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذاباً أَلِيماً
« 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء فتح : 24 .
( 2 ) . تفسير قمى 2 / 316 .
( 3 ) . مجمع البيان 5 / 123 .
( 4 ) . سورهء فتح : 25 .