يعنى : « ايشانند آنان كه كافر شدند وبازداشتند شما را از مسجد الحرام ومنع كردند هدى را كه براي قرباني آورده بوديد از آنكه برسد به جاى خود كه محل نحر كردن آن است ، واگر نبودند مردان مؤمن وزنان مؤمنه كه شما ايشان را نمىدانستيد وايشان را هلاك مىكرديد پس مىرسيد به شما از جهت هلاك ايشان گناهى يا عيب وعارى يا دية به ناداني ، پس به اين سبب منع كرديم شما را از قتل أهل مكة واز جهت آنكه داخل كند خدا در رحمت خود - يعنى اسلام - هركس را كه خواهد بعد از صلح اگر جدا شوند آن مؤمنان از كافران هرآينه عذاب كنيم آنان را كه كافر شدند از أهل مكة عذابي دردناك » « 1 » .
علي بن إبراهيم گفته است : خدا خبر داد كه صلح واقع نشد مگر براي مردان وزنان مسلمان كه در مكة بودند ، واگر صلح نمىشد وكار به جنگ مىكشيد آنها كشته مىشدند ، چون صلح شد اظهار اسلام كرده وشناخته شدند به اسلام وفايدهء اين صلح براي مسلمانان زيادة از آن بود كه غالب شوند بر مشركان « 2 » .
وكلينى رحمه اللّه به سند حسن بلكه صحيح روايت كرده است از حضرت صادق عليه السّلام كه :
چون رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله وسلّم به غزوهء حديبيه بيرون رفت در ماه ذي القعدة بود ، وچون رسيد به احرامگاه احرام بستند واسلحهء حرب نيز پوشيدند ، وچون خبر رسيد به آن حضرت كه مشركان خالد بن وليد را فرستادهاند كه حضرت را برگرداند ، فرمود : مردى براي من طلب كنيد كه ما را از راه ديگر ببرد ، پس مردى آوردند از قبيلهء مزينه يا از قبيلهء جهينه واز أو سؤال كرد وأو را نپسنديد ؛ پس فرمود : مرد ديگر بياوريد ، پس مردى ديگر از يكى از اين دو قبيله آوردند وحضرت أو را با خود برد ورفتند تا به عقبهء حديبيه رسيدند واز آن عقبه خائف بودند پس حضرت فرمود : هر كه از اين عقبه بالا رود خدا گناهان أو را بيامرزد چنانكه در دروازهء « أريحا » براي بني إسرائيل مقرر فرمود كه هر كه داخل دروازه شود سجده كند وطلب آمرزش كند خدا گناهانش را بيامرزد ، پس گروه أنصار از أوس وخزرج
هامش
( 1 ) . تفسير قمى 2 / 316 .
( 2 ) . تفسير قمى 2 / 316 .