گبران بر نصارى غالب شدند ما نيز بر شما غالب خواهيم شد ، پس حق تعالى اين آيات را فرستاد وخبر داد كه بعد از چند سال روميان بر أهل فارس غالب خواهند شد ، ودر آن وقت مسلمانان نيز شاد خواهند شد به ياريى كه خدا ايشان را خواهد كرد ، پس در روز جنگ بدر كه مسلمين فتح كردند وبر مشركين غالب شدند خبر رسيد كه روميان بر فارسيان غالب شدند وملكهاى خود را از ايشان پس گرفتند « 1 » .
ودر حديث حسن از امام محمد باقر عليه السّلام در تأويل اين آيات منقول است كه فرمود :
اين آية را تأويلى هست كه نمىداند آن را مگر خدا وآنها كه راسخ وثابت در علمند يعنى ائمهء معصومين عليهم السّلام ، بدرستى كه چون حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم بسوى مدينه هجرت كرد واسلام ظاهر شد نامهاى به پادشاه روم نوشت ورسولي بسوى أو فرستاد وأو را به دين اسلام دعوت كرد ، وهمچنين نامه ورسولي بسوى پادشاه عجم فرستاد وأو را به اسلام دعوت كرد ؛ پادشاه روم تعظيم نامهء آن حضرت نمود ورسول أو را گرامى داشت ولى پادشاه عجم نامهء آن حضرت را پاره كرد ورسول أو را سبك شمرد ، ودر آن وقت ميان پادشاه روم وپادشاه عجم كارزار بود وخاطر مسلمانان مايل بود به غالب شدن پادشاه روم زيرا كه از أو اميدوارتر بودند واز پادشاه عجم هراسان بودند ، چون پادشاه عجم بر پادشاه روم غالب شد مسلمانان غمگين شدند پس خدا اين آيات را فرستاد ووعده فرمود كه لشكر اسلام بر پادشاه عجم غالب خواهند شد وشاد خواهند شد ، پس مسلمانان بعد از آن حضرت با پادشاه عجم جنگ كردند وأو را گريزاندند وملك أو را متصرف شدند « 2 » .
وبر هر تقدير اين از معجزات قرآن وصاحب قرآن است كه خبر از امرى داده است كه غير خدا را بر آن اطلاع نيست وموافق آن واقع شد ، ودر اين وقت حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم فرمود كه : پادشاهان فارس يك شاخ يا دو شاخ بيش نخواهند زد ، يعنى غلبهء قليلي ايشان را بهم خواهد رسيد وبر طرف خواهد شد وديگر پادشاهى به ايشان نخواهد رسيد ؛ امّا
هامش
( 1 ) . رجوع شود به مجمع البيان 4 / 295 وأسباب النزول 354 - 355 وتفسير بغوى 3 / 475 .
( 2 ) . تفسير قمى 2 / 152 .