آخر قرن بيستم حركتهاى علمى نوينى براى ايجاد دورهاى جديد از اسلامشناسى در غرب در حال شكلگيرى است كه از جمله شاخصههاى آن انصاف علمى و بهرهمندى از منابع و متون نخستين اسلام است ، اين ويژگيها در مقالهء لوئيس چندان ملاحظه نمىشود . او در معرفى امام هادى عليه السّلام تنها به بيان تاريخ تولد و وفات ، و انتقال امام از مدينه به سامرا اشاره كرده ، و در همين موارد نيز ، براى شبههآفرينى ، به صورت مشكوك و مبهم ، به بعضى موارد اختلافى تاريخى پرداخته است . او به موقعيت اجتماعى و سياسى و فرهنگى زمانه ، وضعيت امام و جايگاه او در ميان شيعيان ، برخورد خلفا با ايشان ، و واكنش امام عليه السّلام و اقدامات اجتماعى و فرهنگى و سياسى امام در مقام رهبر شيعيان هيچ اشارهاى نكرده است ؛ حال آنكه براى معرفى رهبر شيعيان ، بايد به اين موضوعها پرداخته مىشد .
البته بايد به ياد داشت كه از دوران امام جواد عليه السّلام ، تا امام حسن عسكرى عليه السّلام ، به دليل محدوديتهاى اعمال شده از سوى خلفا و مراقبت شديدى كه دربارهء ايشان صورت مىگرفت ، اين امامان نمىتوانستند آشكارا فعاليت كنند ؛ به ويژه امام هادى و امام حسن عسكرى عليهما السّلام كه در منطقهء خاص نظامى « عسكر » سكونت داشتند و كاملا در محدوديت به سر مىبردند . بنابراين براى درك واقعيات مربوط به دوران اين امامان عليهم السّلام بايد تحقيق و تأمل بيشترى كرد و با تتبع در متون تاريخى به مواردى دست يافت و با تحليل آن موارد و در نظر گرفتن اوضاع آن عصر به نتايجى رسيد .
بيان موضوعهاى اختلافى در زندگى امام هادى عليه السّلام - مانند طرح دو احتمال دربارهء مادر امام هادى عليه السّلام ( اگرچه احتمال دوم ترجيح داده مىشود ) ، ترديد در شهادت امام و انتساب به اعتقادات سنتى شيعه و عدم ارائهء توضيح دربارهء منطقهء نظامى عسكر و طرح آن به گونهاى كه نام يك منطقه به نظر رسد ، و نپرداختن به اوضاع اجتماعى و سياسى دوران امام هادى عليه السّلام - اگر دليلى بر غرضورزى مؤلف نباشد ، دستكم نشان كمتوجهى وى به اين موارد و در نتيجه محققانه نبودن اين مقاله و دور
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 404
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٤٠٤