تأليف كتاب را تمنّاى دوستان دانسته مىنويسد : « عقلاى اولو الالباب كه موفّق حضرت الوهيت بودند ، از مؤلّف اين كتاب . . . به سبب آنكه در اين باب اندك مهارت غوّاصى داشت و به فضل ذو المنن در اين فن زيادت يافته ، استدعاى تأليف كتابى به فارسى كردند در امامت ، به غايت وضوح كه فردا در قيامت حجّت را شايد . » « 1 »
وى سپس طىّ ابواب دهگانهء كتاب به تبيين ضرورت امامت و چگونگى انتخاب امام و بطلان ديدگاه اهل سنّت و نقد پارهاى از روايات جعلى آنها و . . . مىپردازد . آنچه در اين كتاب به نحو بارزى جلب نظر مىكند ، روشنبينى و دورى مؤلّف آن از تعصّبات خام و منفى مىباشد . چنان كه به دور از چنان تعصّباتى و بدون توهين و بىاحترامى به هيچ يك از فرق و مذاهب ، تنها با استدلال متين و به كمك شواهد برگرفته از كتب مخالفين به راه وصول به مقصد متعالى خويش كه دفاع از حريم امامت اهل بيت عليهم السّلام مىباشد ، قدم نهاده . هر چند تحوّل و تطوّر مباحث كلامى كه خصيصهء ذاتى اين علم است ، و از پرده ابهام بيرون افتادن پارهاى نكات تاريخى و حتّى علمى ، امروزه برخى استدلالات مؤلّف را در نظر ما ابتدايى و يا حتّى سست و بىاساس مىنماياند ، امّا نبايد از نظر دور داريم كه اين كتاب در قرن هفتم هجرى و مناسب با آگاهيهاى آن زمان تأليف گرديده و با توجّه به فضاى علمى آن عصر منصفانه آن است كه بگوييم به خوبى از عهدهء اين مهمّ برآمده است .
مؤلّف با بهرهگيرى از ادلّهء عقلى و قرآنى و نيز مدد جستن از روايات منقول از كتب اهل سنّت ، در پارهاى موارد به ابداعات و ابتكاراتى نيز دست زده است . او خود مىگويد : « اين اشيا گفته شود به تفصيل و هم ممزوج بعضى به بعضى به ترتيب و تركيب و ضبطى غريب كه علما بدين ترتيب و تقرير و تحرير نرسانيده باشند و بر اين نوع وضعى ننهاده ، اگر چه طريق معروف است كه آن عقل است و قرآن و اخبار و اجماع ، امّا وجه استدلال و استنباط غريب افتاده و خاصّ لدنّى مرا آمد بىاقتدا به كسى و ذلك من فضل اللّه » « 2 » و در موارد ديگرى به لطافت و حسن بيش از حدّ مطالب خويش اشاره
هامش
( 1 ) اثر حاضر ، ص 27 .
( 2 ) اثر حاضر ، صص 26 - 27 .