دوران شاهد ظهور حكيم متألّه و فيلسوف متبحّر خواجه نصير الدين طوسى قدّس سرّه بود . وى با تأليف كتاب تجريد الاعتقاد ، علم كلام را تا حدّ زيادى از سبك حكمت جدلى به حكمت برهانى نزديك كرد و با ورود مباحث فلسفى به كتب كلامى تحرّك تازهاى به اين علم بخشيد . تأثير تجريد خواجه تنها به دايرهء تشيّع محدود نشده ، حتّى متكلّمين اهل سنّت بعد از دوران خواجه نيز هميشه به اين متن توجّه داشتهاند .
قرن هفتم و آثار فارسى شيعى
بر خلاف تصوّر عدّهاى كه مىپندارند تشيّع با ظهور دولت صفوى در ايران رواج يافته ، ريشههاى تشيّع در ايران را مىتوان از قرن اوّل هجرى بررسى كرد . تنوّع آثار فارسى شيعى خلق شده در قرن هفتم هجرى نشانگر آن است كه تشيّع در ايران آن اندازه گسترده بوده كه آثارى براى آنان نوشته شود . « 1 » اين گستردگى از يك سو ، و سستى تعصّبات مذهبى پس از حملهء مغول از سوى ديگر ، به همراه بنياد تفكّر اعتدالى شيعى توسّط شاگردان با واسطه و بلاواسطهء شيخ طوسى در ايران « 2 » و رواج آزادى مدح ائمه در ملأ ناس و بر منابر « 3 » حركتى تدريجى بود و آمادگى پذيرش تشيّع در زمان به قدرت رسيدن صفويان در حدّى بود كه آنها بدون مواجه شدن با مقاومت جدّى به مذهب تشيّع در ايران رسميت بخشيدند . « 4 » كتب نظم و نثر فارسى در اين حكومت سهم بسزايى داشتند و عماد طبرى نيز با تأليف آثار متعدّد به زبان فارسى نقش برجستهاى در اين ميان دارد .
شرح حال مؤلّف
مؤلّف در اين كتاب خود را چنين معرّفى مىكند : حسن بن على بن محمّد بن
هامش
( 1 ) تاريخ تشيّع در ايران ، ج 2 ، ص 543 .
( 2 ) همان ، ج 2 ، صص 553 - 602
( 3 ) اثر حاضر ، ص 124 و ص 232 .
( 4 ) تاريخ تشيّع در ايران ، ج 1 ، ص 15 .