مطالب السئول - و كتاب الدائرة را تأليف كرد . « 1 » متأسفانه اربلى هيچ توضيح ديگرى در اين باره نداده است . به هر روى شاعر ما گاه از نسخهء اصل صحبت مىكند :
در نسخهء اصل بوذ پنجاه * هم بود جماد آخر ماه
بقعهء شيخ حسن كاشى
بىشبهه ، علاقهء سلطان خدابنده به كاشى سبب شد تا براى وى بقعهاى بسازد . درست همانطور كه مذهبى بودن و اهل ولايت بودن كاشى ، سبب شد تا در دورههاى بعدى ، به مقبرهء وى كاملا اعتنا شده و با تعميرهاى مكرر ، على رغم آن كه تاكنون نيز در ميان دشت است ، پابرجا بماند . البته ما از تاريخ درگذشت كاشى آگاهى نداريم ، اما ساخت بقعه ، با توجه به گرايشهاى شيعى خدابنده و علاقهاى كه به شيخ حسن داشته ، مىتواند اشارتى باشد به درگذشت كاشى پيش از خدابنده كه به سال 716 درگذشته است . اين بقعه در اوائل دورهء صفويه توسط شاه طهماسب بازسازى شده است . اين نكتهاى است كه قاضى نور الله به آن تصريح كرده مىنويسد : قبر مولانا حسن در جانب قبلهء شهر سلطانيه واقع است و پادشاه صاحبقران مغفور فرمودند كه عمارتى بر بالاى قبر او ساختند و باغچهاى در آنجا طرح انداختند و الحال آن مقام مزار اهالى آن ديار است . « 2 »
خيابانى كه به امتداد قريب به صد متر در جلوى در ورودى بقعه يافت شده مىتواند يادى از همان باغچهاى باشد كه قاضى به آن اشاره كرده است . در نهايت خيابان ، آثار بناى تاريخى ديگرى نيز ديده مىشود كه به احتمال مدخل ورودى باغى بوده كه اطراف آن ديوار و در انتها يا وسط آن ، مقبرهء شيخ حسن قرار داشته است .
دو بيت شعر در آجرهاى تحتانى گنبد به خط نستعليق نوشته شده كه يادگار تعمير اين بقعه توسط شاه طهماسب است :
رشك جنّت شد به يمن دولت طهماسب شاه * تربت كاشى كه آمد خاك مشك آبش گلاب
خواستم تاريخ اتمامش بدانم عقل گفت * سال تاريخش همان از « رشك جنت » كن حساب « 3 »
رشك جنگ نشانگر عدد 973 است كه بايد تعمير آن را در همين سال دانست . گفتنى است كه در اطراف گنبد در بخش بيرونى ، اسامى چهارده معصوم عليهم السلام به طور كامل و به صورت كه از فاصله دور هم قابل خواندن است ، به صورت كاشى نوشته شده
هامش
( 1 ) كشف الغمه ، ج 1 ، ص 53
( 2 ) مجالس ، ج 1 ، ص 641
( 3 ) تاريخ زنجان ، هوشنگ ثبوتى ، 1365 ، ص 171