سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 364

ساده‌تر باشد . برخى از اين علامات دورند همچون اختلاف بنى عباس و نابود شدن حكومت آنها و . . . و برخى نزديك‌اند مانند خروج سفيانى و بر آمدن خورشيد از مغرب و غير آن . همچنين برخى از اين نشانه‌ها حتمى است چنان كه روايات نيز بر آن نص كرده‌اند همچون سفيانى و يمانى و صيحه از آسمان و غير اينها و برخى از آنها نيز غير محتوم‌اند . شيخ مفيد پس از برشمردن علامات ظهور آن حضرت ، كه بعدا آن را نقل خواهيم كرد ، گويد : برخى از اين رويدادها محتوم و برخى ديگر مشروطند . نگارنده : شايد مراد از محتوم حوادثى است كه از وقوع آنها گريزى نيست و « بداء » كه همان اظهار بعد از اخفاء و يا آشكار نشدن پس از خفاء و عبارت از همان نسخ در تكوين است ، راه ندارد . همچنين نسخى كه معروف و متداول است ، نسخ در تشريح است . و مقصود از غير محتوم يا مشترط رويدادهايى است كه امكان بداء در آنها وجود دارد و محو و نسخ مربوط به عالم تكوين است كه خداوند آنچه را كه خواهد محو و نابود كند . در مورد رويدادهاى محتوم ، مضمون روايات اختلاف و افزونى و كاستى دارند . در برخى روايات پنج نشانهء محتوم ، پيش از قيام قائم ( ع ) ذكر شده است كه عبارتند از : سفيانى و يمانى و كسى كه از آسمان به نام مهدى ندا مىدهد و فرو رفتن در بيداء و كشته شدن نفس زكيه . در برخى ديگر از روايات همين نشانه‌ها آمده با اين تفاوت كه به جاى يمانى آمده است و دستى كه از آسمان ظاهر مىشود و قائم را نيز يكى از اين علامات بر شمرده است . در دستهء ديگرى از روايات به همين نشانه‌ها اشاره شده اما به جاى يمانى و خسف ، از بر آمدن خورشيد از مغرب و اختلاف بنى عباس در حكومت ياد كرده و قيام قائم آل محمد ( ص ) را نيز همراه آنها ذكر كرده است . نعمانى در كتاب غيبت گويد : اين نشانه‌ها كه امامان ( ع ) برشمرده‌اند ، با توجه به فراوانى آن و به هم پيوستگى و تواتر آن روايتها و همقول بودن آنها ، لازم مىسازد كه قائم ( ع ) ظهور نكند مگر پس از فرا رسيدن و تحقق آن نشانه‌ها . زيرا آنان خبر داده‌اند كه هيچ گزيرى از وقوع آنها نيست و اينان راستگويند . تا آنجا كه بديشان گفته شده است : « ما اميدواريم آنچه دربارهء قائم ( ع ) آرزو مىكنيم ، تحقق يابد ولى پيش از او آن سفيانى در كار نباشد . » و ايشان فرموده‌اند : « آرى به خدا سوگند كه سفيانى از محتومات است و از وقوع آن گزيرى نيست . » سپس آنان وجود نشانه‌هاى پنج‌گانه « 48 » را كه برترين دلايل و برهانها بر ظهور حق