جنگ صفين
اين جنگ از بزرگترين جنگهايى است كه در اسلام به وقوع پيوسته . شمار كشتگان هر دو گروه حد اكثر صد و ده هزار و حد اقل هفتاد هزار تن بود . انگيزهء برپايى اين جنگ ، همچون جنگ جمل ، همان حب دنيا و دشمنى با رسول خدا و اهل بيت اوست و اگر اين جنگ در تقويت اسلام برپا مىشد ، براى اسلام باعث بركت و فراوانى مىشد ، به همان مقدار يا بيشتر از آنى كه منجر به ضرر و زيان اسلام شد . شايد انگيزهء اين جنگ اجتهاد و خونخواهى عثمان بود . هر چند كه خون عثمان به گردن كسى بود كه خود براى انتقام و خونخواهى آمده بود . اجتهاد هم درى گشاده دارد و به قاتل اين امكان را مىدهد كه خود به خونخواهى مقتول برخيزيد . زيرا اجتهاد او ، وى را به اين هدف نايل مىكند و به سبب همين اجتهاد صدها هزار تن از مسلمانان به كام مرگ فرو مىروند و از اين رهگذر سودى عظيم ، بهرهء قاتل و مقتول مىشود و هر دوى آنها در بهشت جاى مىگيرند و كدام سعادت بالاتر از ورود به بهشت است ؟ ! !
كتابهايى كه دربارهء جنگ صفين به نگارش درآمده است
در اين باره كتابهاى مستقلى ، همچون كتاب نصر بن مزاحم منقرى و كتاب ابراهيم بن ديزيل و كتاب ابو مخنف لوط بن يحيى ازدى و . . . نوشته شده است .
شمار دو سپاه
مسعودى گويد : دربارهء شمار سپاهيان على و معاويه به اختلاف سخن گفتهاند . برخى تعداد آنها را زياد و عدهاى ديگر اندك ذكر كردهاند . اما قولى كه غالبا بر آن اتفاق دارند آن است