كه همراه على نود هزار و همراه معاويه هشتاد و پنجهزار تن به ميدان آمده بودند .
تاريخ اين جنگ
گروهى از مورخان گفتهاند : اين جنگ از ابتداى ماه ذى حجة سال 36 آغاز شد و در سيزدهم صفر سال 37 هجرى به پايان رسيد . چنان كه گذشت در جمادى الآخر سال 36 واقعهء جمل رخ داد و در دوازدهم رجب همان سال ، امير المؤمنين از بصره به سمت كوفه حركت كرد .
فاصلهء ميان اين دو شهر ده روز بود ، از اين رو مىتوان گفت كه آن حضرت در بيست و دوم رجب سال 36 از بصره به كوفه وارد شده است .
ظاهر اين عبارت آن است كه على ( ع ) در اين تاريخ به اين شهر رسيده و احتمال دارد كه آن حضرت قصد بيرون رفتن از آن شهر را داشته است . آنگاه آن حضرت در اواخر ماه رمضان يا اول شوال همان سال ، از كوفه به طرف نخيله ، اردوگاه نظامى كوفه ، روانه شده و در پنجم يا ششم شوال از نخيله به سمت صفين حركت كرده است .
اما دربارهء تاريخ رسيدن آن حضرت به صفين . من اكنون نمىتوانم سخنى بگويم ولى از سخن طبرى برمىآيد كه وصول آن حضرت به صفين در اواسط ذىقعدهء سال 36 هجرى بوده است . وى پس از آنكه ماجراى جنگ آنان به هنگام رسيدن به آب را ، ذكر مىكند ، مىگويد : على دو روز درنگ كرد و با معاويه مراسله نكرد ، آنگاه در ابتداى ماه ذى الحجّه كسى را نزد معاويه فرستاد . جايگاه آنان در راه ميان كوفه و صفين در حدود يك ماه و بيست روز فاصله داشت و اگر چه مىشد اين مسافت را در كمتر از نصف اين مدت طى كرد اما حركت سپاهى با نود هزار يا بيشتر ، آن هم با سلاح و تجهيزات ، به جز در اندك مدتى از صبح يا عصر امكان نداشت . مخصوصا آنكه برخى از لشكرها ، از شهرهاى ديگر ، در ميانه راه به آن حضرت مىپيوستند . علاوه بر اين ، مردم رقه سپاهيان آن حضرت را از رفتن بازداشتند و پلى را شكستند و مدت زمانى سپرى شد تا آن پل را دوباره درست كردند . همچنين ، چنان كه بعدا خواهيم گفت ، پيشامدهاى ديگرى نيز رخ داد كه در اثر آنها وقت بسيارى تلف شد .
مسعودى و ديگران نوشتهاند : جاى گرفتن آنها در صفين صد و ده روز به طول انجاميد .
كه در آن مدت نود يا هفتاد واقعه ، روى داد . اين سخن با آنچه طبرى ذكر كرده است كه رسيدن آنان به صفين در دهم ذى القعده بوده ، موافقت دارد . زيرا اگر بيست روز باقى مانده را از ذىقعده به ماههاى ذى الحجّه و محرم و صفر ، كه نامهاى در آن روزها نوشته شد ، اضافه كنيم شايد از اين سه ماه متجاوز نشود . اين مدت در حدود صد روز است و اگر نامه و آمادگى براى سفر را نيز به آن بيفزاييم ، حدود سيزده روز مىشود كه جمعا صد و ده روز مىشود .
همچنين مسعودى گويد : ميان ورود على به كوفه و رويارويى او با معاويه براى جنگ ، در