تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سيره معصومان ( فارسي ) — صفحة 790

مساهمون:

ص٧٩٠

فرمان به پيروى از سنت صالحه

و مشكن سنت شايسته‌اى را كه سران و بزرگان اين امت به آن رفتار كرده‌اند و الفت و انس به سبب آن پيدا شده و امور رعيت بر آن منظم است و نبايد سنت و طريقه‌اى را به كار برى كه به چيزى از سنتهاى گذشته زيان رساند . پس مزد و پاداش كسى راست كه آن سنتها را پايه گذاشت و گناه تو را خواهد بود به آنچه آن سنتها را شكست دادى .

فرمان به همنشينى با علما و حكما

و در تثبيت آنچه به مصلحت شهر توست و برپايى آنچه مردم پيش از تو آن را استوار كرده‌اند ، با علما و حكما بسيار گفت‌وگو كن .

تقسيم رعيت به طبقات مختلف و بيان وظايف هر يك از آنان

بدان كه رعيت بر چند دسته هستند كه كار بعضى به سامان نمىرسد مگر به وجود بعضى ديگر و هيچ طبقه‌اى از طبقهء ديگر بىنياز نيست . نخستين دسته سپاهيان خدا ، دستهء دوم نويسندگان عمومى و خصوصى ، دستهء سوم قضات عدل ، دستهء چهارم كارگزاران با انصاف و مدارا ، دستهء پنجم پرداخت كنندگان جزيه و خراج از ذمّيان و خراج‌دهندگان مسلمان ، دستهء ششم تاجران و اصحاب حرف و صنايع و دسته هفتم فرودستان از دستهء نيازمندان و بيچارگان هستند . خداوند براى هر يك از اين دسته‌ها ، نصيب و بهره‌اى قرار داده و حد و اندازهء واجب آن را در كتاب خود يا در سنت پيامبرش ( ص ) پيمان و دستورى داده كه نزد ما محفوظ است . پس سپاهيان به فرمان خدا براى رعيت ، پناهگاه و براى حكمرانان ، زينت و ارجمندى دين و راههاى امن و آسايش است . رعيت بر جا نماند مگر با بودن ايشان . آنگاه هيچ نظامى براى سپاهيان نيست جز خراج كه خداى براى ايشان تعيين فرموده كه بدان وسيله به پيكار با دشمن توانا مىشوند . و به همان وسيله در اصلاح كار خود اعتماد مىكنند . و آن هنگام حاجت و نيازمندى ايشان به كار مىرود . و نظامى براى اين دو دسته نيست مگر به دسته سوم كه همان قاضيانىاند كه براى عقود حكم مىكنند و كارگزاران كه خراج جمع مىكنند و نويسندگان كه براى كارهاى عمومى و خصوصى بدانان اعتماد مىشود . و نظامى براى همهء اين دسته‌ها نيست مگر به وجود بازرگانان و صنعتگران كه سودهايشان را گرد آورده بازارها را رونق مىبخشند و كارهايى مىكنند كه تلاش ديگران آن كارها را نمىتواند سامان دهد . پس از اين ، طبقه فرودستان هستند كه مستمند و بيچاره‌اند . و بخشش و كمك به آنها لازم است و خداوند براى هر يك از اين طبقات گشايشى قرار داده و هر يك از آن دسته‌ها را بر حكمران حقى است به اندازه‌اى كه كار آنان را به اصلاح آورد .