فصل [ دوم ] [ در تعيين ساعت نيمه شب و امورى مربوط به نافلهء شب ]
هر گاه كه نصف از شب بگذرد پس وقت نماز شب داخل شود ، و گاه هست كه نصف شب را تعبير به زوال نيز مىكنند چنانچه مراد به نصف روز از وقت زوال روز است . و روايت كرده است رئيس المحدثين در كتاب « من لا يحضره الفقيه » :
انّ عمر بن حنظلة سأل الصّادق عليه السّلام فقال : زوال النّهار نعرفه بالنّهار فكيف لنا باللّيل ؟ فقال عليه السّلام : للّيل زوال كزوال الشّمس . قال : فبأى شىء نعرفه ؟ قال :
بالنّجوم اذا انحدرت .
يعنى : « بدرستى كه عمر بن حنظله سؤال كرده از امام به حق ناطق امام جعفر صادق عليه السّلام از آنكه زوال روز را به زوال آفتاب معلوم مىكنيم نهايتش زوال شب را چگونه بدانيم ؟ پس آن حضرت فرمودند كه : شب را نيز زوالى است مثل زوال روز .
گفت : آن را به چه چيز بدانيم ؟ امام عليه السّلام فرمودند : به انحدار نجوم » .
و ظاهر اينست كه امام عليه السّلام اراده كرده باشند به نجوم ستارگانى را كه در وقت غروب آفتاب طلوع نموده باشند ، چنانچه شيخ ما شيخ شهيد - قدّس سرّه - قائل به آن شده است . و مراد به انحدار نجوم شروع كردن ستارگان است به سرازير شدن و روى به انخفاض آوردن .