توجه و تدبر بيشتر در قرآن تشويق شوند .
بيشتر تأليفات اين علم به « فضائل القرآن » نامبردار شده است . ثواب القرآن ، منافع القرآن ، فوائد القرآن ، خواص القرآن و فضائل برخى سور و آيات ، ديگر نامهاى تأليفات اين دانش است .
1 . پيدايش و سير تطور فضائل قرآن
اين علم ريشه در قرآن دارد . منشأ آن را مىتوان در اين فرموده خداوند
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ . . .
فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ . . .
( مزمل / 20 ) . . . هرچه از قرآن ميسر مىشود بخوانيد . . .
سراغ گرفت . اين فرمان الهى به مسلمانان دستور مىدهد تا جايى كه بتوانند قرآن قرائت كنند .
با توجه به اين كه مزمل در ترتيب نزول سومين سوره است ، سابقه اين فرمان به سالهاى آغازين بعثت مىرسد و با عنايت به تخفيفى كه خداوند به رسول خود صلّى اللّه عليه و إله و مسلمانان مىدهد كه از عبادت و نماز خواندن در پاسهايى از شب به قرائت قرآن رو آوردند و در بخش ديگر آيه كه فرمان به خواندن قرآن بر نماز خواندن ، زكات دادن ، قرض الحسنه پرداختن و آمرزش خواستن مقدم شده است ، فضيلت و اهميت قرائت قرآن به دست مىآيد .
آنگاه به دنبال اين فرمان و اهميت و ضرورت توجه و قرائت قرآن ، احاديث و رواياتى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و معصومان عليهم السّلام و صحابيان صادر گرديد و شفاهى و نوشته به ديگر مسلمانان رسيد . برخى در تأليفاتى اختصاصا اين فرمايشات را گرد آورند و علم فضائل قرآن را سامان دادند . گردآوران كتابهاى حديثى بخشى از تأليفات خود را به اين روايات ويژه ساختند . مفسران نيز در سرآغاز تفسير سورهها و ديگر موردها ، به اين احاديث پرداختند .
دست وضع و ساخت حديث به پيكر فضائل قرآن چنگ انداخته است و حديث سازان غالبا مسلمان با توجيه تشويق به اعمال فضيلتمند ، دست به ساخت احاديث بسيارى زدهاند « 1 » .
بسيارى از تأليفات اين علم در قالب نسخه خطى و يا تنها با ياد نام به جا مانده است و سواى معاصران ، آثار چاپ شده به شماره انگشتان يك انسان هم نمىرسد . چه بسا سبب امر ،
هامش
( 1 ) . نك : سيوطى ، الإتقان ، 4 / 120 ؛ فضلى ، اصول الحديث ، 153 - 155 .