پرداختن كتابهاى حديثى و تفسيرى بسيار ، به فضائل القرآن باشد .
در سده نخست هجرى ، نخستين اثرى كه با نام آن روبهرو مىشويم كتاب فضائل القرآن « 1 » ، أبىّ بن كعب انصارى ( 21 ق ) است . اين كتاب گذشته از آن كه اولين تأليف اين علم است نخستين اثر علوم قرآن نيز مىتواند به حساب آيد . ولى به مؤلف آن ، روايت مشهورى منسوب است كه ثواب قرائت قرآن را به ترتيب سورههاى آن ياد كرده است و محدثان و مفسرانى اين حديث را آوردهاند ؛ اين حديث مجعول و ساختگى است « 2 » .
پس از اين اثر ، فضائل قرآن در سده نخست و نيمه اول سده دوم بيشتر مدار شفاهى داشته است .
در اواسط قرن دوم ، اولين تأليف به جا مانده در اين علم را مىيابيم . آن ، كتاب گرانبهاى منافع سور القرآن ، تأليف امام صادق ابو عبد الله جعفر بن محمد عليه السّلام است . نسخههاى از اين اثر گرانقدر موجود است « 3 » .
در ادامه اين قرن ، بيشتر محدثان هستند كه به اين احاديث اقبال كردهاند .
در سده سوم ، روىكرد محدثان و مفسران به اين دانش ادامه يافت . از سوى ديگر ، تأليفات جداگانه نيز رو به فزونى نهاد ، بهگونهاى كه مىتوان اين قرن و قرن بعد را عصر طلايى فضائل القرآن به حساب آورد . هرچند اكثر آثار سده سوم از ميان رفته است و تنها دو اثر ، چاپ شده است . يكى از آن دو ، كتاب ارزشمند فضائل القرآن تأليف ابو عبيد قاسم ابن سلّام ( 233 ق ) است « 4 » .
در قرن چهارم ، رونق بازار تأليف در فضائل القرآن ادامه يافت . اما سرنوشت آن تأليفات به سان سده سوم است و از حدود بيست عنوان ياد شده ، تنها دو نسخه خطى ، به جاى مانده است و يك عنوان ، چاپ شده است .
در دو سده پنجم و ششم ، تأليف در اين علم از رونق افتاده است و از هفت اثر ياد شده در سده پنجم ، تنها نامى به ميان مانده است و از هشت اثر سده ششم ، دو نسخه خطى و يك اثر
هامش
( 1 ) . ابن نديم ، 39 ؛ زركشى ، 2 / 56 ؛ صدر ، 319 ؛ صفار ، 420 .
( 2 ) . زركشى ، 2 / 56 - 59 ؛ سيوطى ، الاتقان ، 4 / 135 ؛ همو ، اللآلي المصنوعة ، باب فضائل القرآن ، 1 / 2007 .
( 3 ) . نك : فهرست كتب فضائل قرآن ، ادامه همين نوشتار .
( 4 ) . نك ، همانجا .