نحو آوردهاند « 1 » . همان نقلها و روايتها ، علت پيدايش نحو را بروز خطا و اشتباه در قرائت قرآن و كلام عرب ، دانستهاند .
امر ديگرى كه اختلاف و ترديدى در آن نيست اقدام ابو الأسود به نقط و شكل قرآن مجيد ( نقطهگذارى قرآن به منظور نشان دادن حركت و اعراب حروف و كلمات آن ) است . « 2 » كه خود ، گامى در توسعه و تكميل ابواب نحوى و از سويى عامل پيشگيرى از اختلاف در قرائت قرآن كريم است .
آنگاه علم و معارف ابو الأسود در نحو و قرائت به دو شاگردش نصر بن عاصم ليثى ( 89 ق ) « 3 » و يحيى بن يعمر عدوانى ( 90 ق ) « 4 » رسيد . اين هر دو ، عالم نحو و قرائت بودهاند .
در نحو ، ابوابى چون عوامل رفع ، نصب ، جر ، جزم ، فاعل ، مفعول ، تعجب و مضاف را بنيان نهادند و سامان دادند و در قرائت ، نخستين بار ، نسبت به اعجام مصحف » ( نقطهگذارى حروف همانند با هدف ابهامزدايى ) مبادرت ورزيدند و يحيى كتابى در دانش قرائت با نام القراءة تاليف كرد كه نخستين تاليف در اين علم و با اين عنوان است . در سدهء دوم قمرى ، اين دو علم دست به دست يكدگر ، راه خود در پيش گرفتند و به دو پيشواى نحو و قرائت رسيدند ، دو آغازگر تأليف در نحو و اعراب قرآن و پيرايشگر ابواب آن ، دو امام علم قرائت ، محمد بن حسن رؤاسى « 5 » ، 206 . امام نحويان كوفه و خليل بن احمد « 6 » امام عالمان بصره .
هامش
( 1 ) . نك ، صدر ، 41 ، 50 ، 54 .
( 2 ) . صدر ، همانجا ؛ آذرنوش ، 189 - 190 .
( 3 ) . نصر بن عاصم ليثى ( 89 ق ) ، از فقها و تابعان و شاگرد ابو الأسود و از بنيانگذاران نحو و علوم عربى است در بصره درگذشت ( زركلى ، 8 / 24 ) .
( 4 ) . يحيى بن يعمر عدوانى 89 يا 90 ق ابو سليمان ، از تابعان ، امامى و شيعه مذهب ، قارى ، نحوى ، محدث ، فقيه ، لغت و زبانشناس . وى در اهواز چشم به جهان گشود . ساكن بصره گشت . در نحو شاگرد ابو الأسود و در لغت شاگرد پدرش بود . در بصره چشم از جهان فرو بست . در سال وفات او ، 89 ، 90 ، پيش از صد ، 129 ق ، ياد شده است ( زركلى ، 8 / 177 ؛ صدر ، 66 - 67 ؛ مهدوى راد ، 17 ) .
( 5 ) . رؤاسى ، ابو جعفر محمد بن حسن ابى ساره كوفى ( 187 ق ) ، شيعى ، نحوى و قارى ، او و پدرش اهل كوفه بودند و هر دو از امام باقر عليه السّلام و امام صادق عليه السّلام روايت كردهاند ، وى نحو را از عيسى بن عمرو آموخت و استاد آن علم در كوفه بود . كسايى و فراء شاگردان او بودند و در كتابهاى خود از او بسيار نقل كردهاند . نيز سيبويه در الكتاب خود با تعبير « كوفى » از او ياد كرده است . از تاريخ درگذشت او ، اطلاع درستى در دست نيست ( نجاشى ، رجال ، 324 ؛ سيوطى ، بغية الوعاة ، 33 ؛ صدر ، 63 - 64 ، 67 - 68 ) .
( 6 ) . خليل بن احمد بن عمرو بن تميم فراهيدى أزدى ( 170 ق ) . پيشواى نحو ، لغت و ادبيات ، بنيانگذار علم عروض ، -