آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ
( آل عمران - 7 )
3 . معظم و مركز شىء -
لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها
( انعام - 92 ) ( قاموس قرآن )
اماله ( ا ل )
در اصطلاح قراء و اهل تجويد ، ميل دادن فتحه است به سوى كسره و الف به سوى « ياء » مقصود از اماله آسان گردانيدن لفظ است .
1 . امالهء صغرى - ميل فتحه به كسره و ميل اندك الف به ياء است .
2 . امالهء كبرى - يا امالهء تامه ميل بسيار فتحه به طرف كسره و الف به ياء است .
امام ( ا )
مقتدا
1 . راه روشن -
وَ إِنَّهُما لَبِإِمامٍ مُبِينٍ
( حجر - 79 )
2 . كتاب آسمانى -
وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً
( احقاف - 12 )
3 . پيشوا -
قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً
( بقره - 124 )
امام ضامن
شيعيان هند آيات قرآنى و ادعيه و عزائمى را كه براى دفع بلا و خطر مىنويسند و بر بازو مىبندند يا حمايل مىكنند امام ضامن گويند .
( دائرة المعارف تشيع )
امام مبين
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ
( يس - 12 )
ام الكتاب لوح محفوظ ( معارف و معاريف ) لوح محفوظ است همان كتابى كه همهء اعمال و همهء موجودات و حوادث اين جهان در آن ثبت و محفوظ است ( تفسير نمونه )
امت جاثيه ( ى )
وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً
( جاثيه - 28 )
كسانىاند كه در موقع ظهور قيامت و رستاخيز به خاطر انكار حقايق و باطل شمردن آن در دنيا همهء آنها به زانو درآيند و قوت ايستادن ندارند ( دائرة الفرائد ، ج 2 ، ص 820 )
امت حنيف ( ح )
إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً
( نحل - 120 )
قرآن حضرت ابراهيم عليه السّلام را به تنهايى يك امت شمرده . گفتهاند او امتى بود كه فقط يك فرد داشت زيرا كه آن روز فقط او موحد بود و يا او در عبادت خدا در مقام يك جماعت بود . ( دائرة الفرائد ، ج 2 ، ص 821 - قاموس قرآن ، ذيل امت )
امت مسلمه ( م ل م )
رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ
( بقره - 128 )
يعنى كسانى كه سر تسليم براى حق فرود آوردند .
( دائرة الفرائد ، ج 2 ، ص 822 ) امت محمد صلّى اللّه عليه و إله ( مجمع البيان )
امت معدوده ( م د )
وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ
( هود - 8 )
مفاد آيه آن است كه اگر عذاب ( منكران معاد ) تا امة معدوده به تعويق انداخته مىشود . . . و در اينكه منظور چيست ، مختلف گفتهاند ، از جمله در مجمع البيان آمده منظور از امة معدوده در اين آيه ياران حضرت مهدى عليه السّلام هستند كه به شماره اصحاب بدر بيش از سيصد و سيزده نفر هستند و مانند ابرهاى پاييزى گرد هم جمع شوند .
امت مقتصده ( مُ تَ صِ دَ )
مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ كَثِيرٌ