مِنْهُمْ ساءَ ما يَعْمَلُونَ
( مائده - 66 )
دستهاى از يهود و نصارا كه معتدلند و زيادهروى و قصورى ندارند . گفتهاند منظور آن عدهاى است كه با پذيرش اسلام از پيامبر اطاعت كردند . برخى گويند مقصود نجاشى و همراهان اوست . يا منظور كسانى است كه با پيامبر ستيزه نكردند . ممكن است منظور كسانى باشد كه مسيح عليه السّلام را بنده خدا مىدانستند نه خدا ( مجمع البيان )
امت واحده ( ح د )
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ
عمل الناس امة واحده
وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ
( هود - 118 )
از امت واحده طى 9 آيه در سورههاى بقره ، مائده ، يونس ، هود ، انبياء ، مومنون ، شورى و زخرف ياد شده و مراد در همه يكسان نيست ( نگاه كنيد به دائرة الفرائد ، ج 2 ، ص 818 به بعد )
امت وسط ( و س )
وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً
( بقره - 143 )
امت معتدل . امت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و إله يا ائمه معصومين ( مجمع البيان )
امثال سائر -
امثال سائره قرآن
امثال سائره قرآن
يا امثال سائر يا ارسال المثل و يا ضروب الامثال قسمتى از ( - ) « امثال قرآن » است كه بيشتر در محاورات به كار برده مىشود .
« مثل سائر » چنان است كه يك جمله مختصر به نثر يا به نظم مشتمل بر پندى يا دستورى با قاعده اخلاقى ، مورد تمثّل خاص و عام شود چنانكه از فرط سادگى روانى و كمال ايجاز همگان آن را استشهاد نمايند . اين مثل را « ضرب المثل » هم گويند . متجاوز از 200 مورد از اين نوع مثل ( مثل سائر يا سائره ) معروف است و در زبان محاوراتى مردم وارده شده مانند
« نُورٌ عَلى نُورٍ »
در آيهء 36 سورهء نور ( تشبيهات و تمثيلات قرآن - ص 37 و 38 و 40 و 383 )
امثال قرآن ( ا )
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
( عنكبوت - 43 )
از رسول اللّه در مورد قرآن نقل شده كه فرمودند به امثال عبرت گيريد و مثالهايى كه در قرآن زده شده امور بسيارى از آنها استفاده مىشود : تذكر ، موعظه ، برانگيختن ، بازداشتن ، عبرت گرفتن ، تقرير ، نزديك نمودن مقصود به عقل ، تصور كردن آن به شكلى محسوس و . . . ( الاتقان ، ج 2 ، ص 411 الى 413 )
امثال كامنه قرآن
امثال مخفى قرآن . امثال پوشيده قرآن . نوعى از امثال قرآن است كه واژه مثل در آن ذكر نگشته ولى مفهوم آن به نوعى دلالت بر مثل دارد مانند . فرموده خداوند « مگر ايمان نياوردهاى .
گفت چرا ولى براى اينكه دلم مطمئن شود » ( بقره - 260 ) كه نمونه آن « شنيدن كى بود مانند ديدن » است . ( الاتقان - ج 2 - ص 413 و 415 ، تشبيهات و تمثيلات قرآن - ص 381 )
امثال واضحه قرآن
امثال ظاهرى قرآن . نوعى از امثال قرآن است كه به آن تصريح شده است مانند :
« مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً . . .
( بقره - 17 ) كه خداى تعالى براى منافقين دو مثال : زده يك مثال به آتش و مثال ديگر به باران ( الاتقان - ج 2 - ص 413 )