بسم اللّه الرّحمن الرّحيم الحمد للّه وحده و الصلاة على رسوله و آله الطاهرين .
و بعد ، اين چند كلمهاى است در شرح ابيات سبعه كه حكيم كامل و استاد فاضل نصير الدين محمد طوسي در شرح اقسام موجودات نظم فرموده ، اميد كه به نظر اصحاب حكمت برسد و به درجهء قبول و أصل گردد و اللّه الموفق .
البيت الأول موجود منقسم به دو قسم است نزد عقل يا واجب الوجود و يا ممكن الوجود
التفسير
معنى موجود همه كس را معلوم است « 1 » و اندر خاطرها مفهوم ، أو مرتسم بىمقدمهء شئ ديگر ، و آن را حد نتوان كرد ، و به چيزى ديگر شناخت كه از موجود شناختهتر باشد ، مگر آنكه دور پديد آيد . چنان كه گويند كه موجود آن است كه فاعل و منفعل تواند بود . و فاعل را بدان حد كردهاند كه « موجودى است كه اندر موجود ديگر تأثير كند » . و منفعل را بدان كه « از موجود ديگرى پذيراى وجود شود » . پس مر اين هر دو را به موجود حد توان كرد . و چون موجود را بدان دو حد كنند دور لازم آيد ، و از اين روى همهء مردم حقيقت را بشناسند بىمقدمهء معرفت حقيقى ديگر . و
هامش
( 1 ) - في الأصل : معنى موجود را همه كس معلوم است .