آيات محكمه قرآن آن را تصديق نمايد و در نزد خردمندان نيز مورد قبول واقع شود ، و توفيق و حفظ از خطا در دست خداست . اما جبرى كه هر كه بدان معتقد باشد دچار خطا شده ، از آن جهت است كه او تصور مىكند خداى عزّوجلّ بندگانش را مجبور بر ارتكاب گناه كرده و به خاطر همين گناهان او را مجازات مىكند ، خدا را ستمگر شمرده و او را دروغگو پنداشته است و اين سخن خدا را : « پرودگارت به كسى ستم روا نمىدارد » « 1 » رد كرده است و همچنين اين سخن خدا را : « اين عقوبت بدان جهت است كه به دست خود قبلًا انجام دادهاند و براستى كه خداوند بر بندگان ستم نمىكند . » « 2 » و نيز اين كلام خدا را : « همانا خداوند هيچ ستمى بر مردم روا نمىدارد ، بلكه مردم خود به خويشتن ستم مىكنند . » « 3 » و آيات فراوان ديگرى كه در اين باره آمده است . بنابراين هر كه معتقد باشد كه به زور وادار به گناهان شده است ، گناه خود را به خدا حواله كرده و او را در مجازات خود ستمگر دانسته است و هر كه خدا را ستمگر بشمرد قرآن را تكذيب كرده و هر كه قرآن را تكذيب كند به اجماع امّت ، كافر شده است . مثل چنين كسى مانند آن كسى است كه بردهء زرخريدى دارد كه هيچ اختيارى از خود ندارد و مالك هيچ چيزى از مال دنيا نيست و اربابش نيز اين را مىداند ، با توجه به بى چيزى او ، به او دستور دهد تا به بازار برود ، چيزى را كه مىخواهد بخرد و براى او بياورد و بهاى آن را به وى ندهد ! در صورتى كه آن كالا صاحبى دارد و جز در برابر
هامش
( 1 ) - كهف / 47
( 2 ) - حج / 10
( 3 ) - يونس / 44