كدخداى عالم عناصر است . مكمّل نفوس انساني است ؛ نفوس انساني را از قوّه به فعل در مىآورد وبه مرحلهء عقل مستفاد مىرساند . برخى از حكماى اسلام آن را جبرئيل يعنى فرشته وحى انگاشته موحى أنبياء ملهم أوليا ومعلّم علما شناختهاند . امّا ثامسطيوس (
Themistius
، فيلسوف يوناني ، متوفّى حدود 395 ) يكى از شارخان أرسطو - عقل فعّال را از جهتي واقع در درون نفس ومتّحد با عقل بالقوّه مىداند ، مانند اتّحاد صورت با مادّه ؛ ودر واقع عقل فعّال را ماهيّت « من » مىانگارد . « 1 »
لقمان حكيم ، مكّنى به أبو سعد : أول كسى است كه أو را « حكيم » گفتهاند . از حبشه وبروايتى از سرزمين نوبه بوده ، در زمان حضرت داود - على نبيّنا وعليه السلام - مىزيسته وأستاذ انباذقلس حكيم بزرگ يوناني بوده است . در شام فوت كرد ودر رمله مدفون شده است . در قرآن مجيد سورهاى به نام لقمان آمده ودر آيهء دوازدهم همان سوره خداوند أو را به اعطاى حكمت مفتخر فرموده است . در أدب فارسي أو را به حكمت ستوده واخبار وأقوال حكيمانهاش را با آب وتاب فراوان نقل كردهاند . « 2 »
الوالهين : وله : بيخودى وسرگشتگى از عشق . واله : بيخود وسرگشته از افراط در عشق ومحبّت ، عاشق وديوانه . « 3 »
هامش
( 1 ) ر . ك : الهيات شفاء ، چاپ مصر ، ص 388 ؛ أسفار ، ج 3 ، صص 461 - 465 ؛ كشّاف اصطلاحات الفنون ، ج 1 ، صص 1028 - 1030 ؛ شرح منظومه ، سبزوارى ، چاپ ناصري ، ص 186 ؛ عقل در حكمت مشّاء ، ص 223 .
( 2 ) ر . ك : تاريخ الحكماء ، قفطى ، ص 15 ؛ مروج الذهب ، مسعودى ، ج 1 ، ص 57 ؛ نزهة الأرواح وروضة الأفراح ، صص 19 ، 20 ، 72 ، 73 ، 309 - 332 ؛ منتهى الأرب ؛ محبوب القلوب ، اشكورى ، ص 14 ، كلّيات سعدى ( گلستان ، باب دوم ، ص 71 و 73 ؛ مجالس ، مجلس چهارم ، 1164 ) ، تهران ، 1374 .
( 3 ) ر . ك : منتهى الأرب .