وصاياي ذهبيّه يا ذهبيّات : منسوب به فيثاغورس ( 532 إلى 497 قبل از ميلاد ) از أهل ساموس است كه به عربى ترجمه شده است . پيشينيان آنچه كه زيبا وخالص بود به طلا تشبيه مىكردند ؛ بدين سبب اشعار يا وصاياي ذهبيّه را كه در نوع خود ارزشمند وفاخر است « طلايى » خواندند و « ذهبي » نام نهادند . گويا اين اشعار از خود فيثاغورس نيست ، بلكه شاگردان راستين ويا يكى از شاگردانش به نام لوزيس
( Lysis )
پندها وحكم وأمثال أستاذ را كه از وى شنيده بودند ، جمعآورى كرده بصورت شعر درآوردند كه بالغ بر هفتاد ويك بيت است .
اين اشعار حقيقىترين اثرى است كه أفكار يكى از بزرگترين رجال كهن فلسفي را به ما مىنماياند . هيروكلس كه تفسيري عالمانه از اين وصايا دارد ، با اطمينان اعتقاد دارد كه آنها احساس ودرك يك شاگرد به تنهايى از عقايد أستاذ نيست ، بلكه مشرب همهء اعضا وانجمنهاى سرّى فيثاغورسى است . هيروكلس مىگويد : قرائت وترتيل اين اشعار بامدادان وشامگاهان براي هر يك از مؤمنان به آيين فيثاغورسى فريضة بوده است . طبق گفته جالينوس در رساله « شناخت ودرمان بيماريهاى روان » أو خود همه روزه صبح وشام همهء اشعار فيثاغورس را قرائت مىكرده است . « 1 » أستاذ دكتر عبد الرحمن بدوي وصاياي ذهبيّه را تصحيح كرده است كه در مجموعهء الحكمة الخالدة ( جاويدان خرد ) ، صفحات 225 - 228 ، تحت عنوان « وصيّة فيثاغورس المعروفة بالذهبيّة » ، در تهران ، انتشارات دانشگاه تهران ، سال 1358 ش ، به طبع رسيده است .
هامش
( 1 ) ر . ك : تاريخ علوم عقلي در تمدّن اسلامى ، مجلّد أول ، چاپ دوّم ، ص 91 ، تهران ، 1336 ش ؛ مقالهء همكار ارجمندم مرحوم دكتر سيد أبو القاسم پورحسينى أستاذ دانشگاه تهران ، « فيثاغورس وفيثاغورسيان » در مجلّهء دانشكدهء ادبيّات دانشگاه تهران ، شمارههاى سوّم وچهارم ، سال هفدهم ، فروردين - تير 1349 ، صص 371 ، 372 .