كاظم عليه السلام گفتم : اراده را از طرف خدا و نيز اراده را از طرف خلق برايم تعريف كنيد ؟ فرمود : « ارادهء در مورد خلق همان قصد و نيّت و كارى است كه پس از آن بروز مىكند ولى از طرف خدا اراده پديد آوردن كار است نه چيز ديگر ، زيرا كه خدا زمينهسازى ، توجه قلبى و انديشه ندارد ، هيچ يك از اين صفات در او نيست اينها از صفات خلق است . بنابراين ارادهء خدا همان فعل اوست نه چيز ديگر ، به آن گويد : بشو ! مىشود بدون لفظ و نطق زبانى و بى توجه قلبى و انديشه . و اين طرز عمل او نيز چگونگى ندارد چنان كه خودِ او چگونگى ندارد » . « 1 »
3 - همو از علىّ بن ابراهيم هاشمى نقل كرده است ، مىگويد : از امام كاظم عليه السلام شنيدم كه مىفرمود : « چيزى نمىشود مگر خدا بخواهد و اراده كند و در قدر و قضاى او گذشته باشد » . گفتم : معناى خدا بخواهد چيست ؟ فرمود : « آغاز كردن كارى » گفتم : مقدر ساختن يعنى چه ؟ فرمود :
« اندازهگيرى چيزى از طول و عرض » گفتم : قضا و اجرا يعنى چه ؟ فرمود :
« چون چيزى در قضاى او بگذرد ، اجرا كند ، ديگر برگشتى ندارد » . « 2 »
4 - عياشى از صفوان بن يحيى به نقل از امام كاظم عليه السلام آورده است ، فرمود : « خداى تبارك و تعالى مىفرمايد : فرزند آدم ! بهوسيلهء مشيّت من است كه تو مىخواهى و مىگويى و به نيرو و توان من است كه واجبات مرا انجام مىدهى و به نعمت من است كه توان نافرمانى مرا دارى تمام نيكىها و حسناتى كه به تو مىرسد از طرف خداست و آنچه از بدىها
هامش
( 1 ) - كافى : 1 / 109 .
( 2 ) - همان : 1 / 150 .