مصحّح كتاب عامري موسوم به الأمد على الأبد حق دارد كه بگويد تا كنون دليل قاطعى براي صحّت انتساب كتاب به أبو الحسن محمد بن يوسف عامري وجود ندارد . « 9 » ما نيز به نوبهء خود در 1987 در مقدّمهاى كه بر چاپ القول في الابصار والمبصر نوشتيم متذكر شديم كه هنوز نمىتوانيم آن كتاب را جزو تأليفات عامري قرار دهيم . زيرا دليل قاطعى بر صحّت اين مدّعا موجود نيست ، اعمّ از اينكه آن دليل از خصوصيات ظاهري كتاب باشد يا از طريق نقد تحليلي آن . هر گاه دليلي بر آن يافت شد موضع ما نيز تغيير خواهد كرد . « 10 » وتقدير چنان بود كه پس از نشر آن مقاله ، سر وكار ما با تصحيح وچاپ رسالههاى أبو الحسن عامري بيفتد وتحقيق دقيق در تعيين هويت واقعي أبو الحسن بن أبو ذر بر ما لازم شود .
در آغاز قسم پنجم السعادة والاسعاد نام مؤلف چنين آمده است :
« أبو الحسن بن أبو ذر » « 11 » . ودر صفحهء 4 از نسخه اين عبارت آمده است « قال أبو الحسين يوسف بن أبي ذر رضي الله عنهما » « 12 » وأستاذ مينوى آن را به أبو الحسن محمد بن يوسف أبى ذر رضي الله عنهما » « 13 » اصلاح كرده است . آربرى نيز اسم مؤلف را همان أبو الحسن گرفته است . در هر دو حالت بر سر كنيهء پدر مؤلف ، اتّفاق نظر وجود دارد كه « أبو ذر » است . . . ليكن بر سر كنيه ونام خود مؤلف ونام پدرش ترديد همچنان به قوّت خود باقي است ، وأستاذ مينوى نام پدر أو را « أبى ذر يوسف » دانسته است . امّا در ابتداى نسخهء خطّى آمده است « أبو الحسين محمد بن يوسف أبى ذر » . واين احتمال را پيش مىآورد كه اسم پدر مؤلف « محمد بن يوسف أبى ذر » باشد وما بعدا به اين مسأله باز مىگرديم .
غرض از اين بررسى اين است كه ما به چند مسألهء مهم پاسخ دهيم . أولا ، عناصر فرهنگى شخصيت مؤلف چيست ؟ يعنى از مطالب كتاب چگونه شخصيتى را بايد جستجو كرد ؟ ثانيا ، آيا از شواهد موجود ومضامين كتاب مىتوان حقيقت شخصيت « أبى ذر » را به اعتبار آنكه پدر مؤلف السعادة والاسعاد است تعيين كرد ؟ وعلت آنكه مؤلف خود را « أبو الحسن بن أبي ذر » مىنامد چيست ؟ ثالثا ، آيا در كتاب السعادة والاسعاد عباراتى وجود دارد كه با عبارات ديگرى از آثار مسلّم نويسنده تطبيق نمايد ؟
هامش
( 9 ) . أبو الحسن عامري ، الأمد على الأبد ، مقدمهء مصحّح به انگليسى ، مصحح گويد : « مينوى مؤلف السعادة والاسعاد را أبو الحسن عامري دانسته است ، بدون آنكه اشاره كند به اينكه أو نخستين كسى است كه به اين كشف رسيده وبدون آنكه برهاني بر اين مدعا اقامه كند » ( ص 15 ) .
( 10 ) . عامري ، القول في الابصار والمبصر ، تحقيق وبررسى سحبان خليفات ، دراسات ، دانشگاه أردن ، ج 14 ، ش 7 ، 1987 ، ص 56 - 55 .
( 11 ) . أبو الحسن عامري ، السعادة والاسعاد ، ص 272 .
( 12 ) . همان ، ص 4 .
( 13 ) . همان ، ص 4 .