پس اقسام وحدت بالذات پنج است :
[ 1 . ] اوّل وحدت عددي [ 2 . ] و بعد از او وحدت جنسي [ 3 . ] و بعد از او وحدت نوعي [ 4 . ] و بعد از او وحدت شخصي [ 5 . ] و بعد از او وحدت اتّصالى و ترتيب وجود اينها به طريقى است كه مذكور شد .
امّا اقسام وحدت بالعرض و واحد بالعرض « 1 » غير محصور است « 2 » ؛ و « 3 » در علوم بحث از آن نمىكنند ، چنان كه بحث از حمل بالعرض نمىكنند . « 4 » چه « 5 » واحد بالعرض آن است كه شئ بالحقيقة و بالذات معروض وحدت نباشد ، بلكه به اعتبار انتساب به چيزى كه آن چيز بالحقيقة معروض وحدت است او را واحد « 6 » گويند ؛ و در علوم بحث از احوالى مىكنند كه بالحقيقة و بالذات از براى موضوعات باشد . پس در علوم بحث از وحدت بالعرض و واحد بالعرض از اين جهت « 7 » كه واحد بالعرض است نمىكنند « 8 » .
و هر يك از اقسام وحدت بالذات را كثرتى « 9 » در مقابلش هست كه با او « 10 » جمع نمىشود : « 11 » وحدت بالعدد را « 12 » مقابلش « كثرت بالعدد » است كه واحد بالعدد از آن « 13 » حيثيت « 14 » كه واحد بالعدد است ، كثير بالعدد نمىتواند بود .
هامش
( 1 ) . ( م ) : - و واحد بالعرض .
( 2 ) . ( س ) : - است .
( 3 ) . ( ل ) و ( م ) : - و .
( 4 ) . ( س ) : - چنان كه بحث از حمل بالعرض نمىكنند .
( 5 ) . ( س ) : بواسطه آنكه .
( 6 ) . ( م ) : وحدت .
( 7 ) . ( س ) : حيثيت .
( 8 ) . ( س ) : نمىكند .
( 9 ) . ( س ) : كثيرين .
( 10 ) . ( م ) : كه به او .
( 11 ) . ( س ) ، ( ل ) و ( م ) : + و .
( 12 ) . ( س ) : در .
( 13 ) . ( ل ) و ( م ) : اين .
( 14 ) . ( ل ) : جهت .