ردّ بر دهريّه است .
سپس فرمود :
« وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ إِذا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ »
« 1 » يعنى در روى زمين پراكنده مىشويد . تا جمله :
« أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ »
« 2 » فرمود : « يعنى آسمان و زمين اينجا
« ثُمَّ إِذا دَعاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ إِذا
أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ »
« 3 » و آن ردّ بر بىدينان است .
امّا قول خداى تعالى :
« ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ فِي ما رَزَقْناكُمْ »
« 4 » همان باعث نزول روزى است كه قريش و عرب وقتى كه حج مىكردند ، تلبيه مىگفتند و تلبيهء ايشان « لبيّك لبيّك اللّهم لبيّك لبيّك لا شريك لك لبيّك ان الحمد و النعمة لك و الملك لك لا شريك لك » و همان تلبيهء ابراهيم و پيامبران عليهم السلام است .
ابليس به صورت پيرمردى سراغ آنها آمد و گفت : اين تلبيهء پيشينيان شماست . گفتند : تلبيهء ايشان چه بود ؟ گفت : آنها مىگفتند : لبيّك اللّهمّ لبيّك لبيّك لا شريك لك الّا شريكٌ هُولك . پس قريش از اين گفتار نفرت كردند ، ابليس به ايشان گفت : فرستادههايتان نزد من بيايند تا آخرين حرف را بزنم !
هامش
( 1 ) - روم / 20 : يكى از نشانههاى او اين است كه شما را از خاك آفريد سپس شما انسانهايى شديد كه روى زمين پراكنده شديد .
( 2 ) - همان / 25 : و از آيات او اين است كه آسمان و زمين به فرمان او برپاست .
( 3 ) - همان : سپس هنگامى كه شما را ( در قيامت ) از زمين فرا خواند ناگهان همه خارج مىشويد .
( 4 ) - همان / 28 : خداوند مثالى از خودتان براى شما زده است ؛ آيا اين بردههاى شما در روزيهايى كه به شما دادهايم شريك شما مىباشند ؟